ចម្លាក់​សត្វ​មករ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​

ចម្លាក់សត្វមករក្នុងសង្គមខ្មែរ

អត្ថបទ៖ តន វិបុល

ចម្លាក់និងបច្ចេកទេសឆ្លាក់រូបរបស់ជនជាតិខ្មែរ ជាកត្តាកំណត់ការអប់រំ ព្រមទាំងលម្អសំណង់ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទនិងវត្តអារាមជាដើម។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១ នៃគ្រិស្តសករាជ ព្រហ្មញ្ញសាសនាបានចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាមកលើវិស័យវិចិត្រសិល្បៈ ជាពិសេសវិស័យចម្លាក់បដិមាកម្មខ្មែរ។ ក្នុងនោះគេឃើញចម្លាក់តំណាងព្រះអាទិទេពបែបព្រាហ្មណ៍និយមបានចាប់ផ្ដើមមានយ៉ាងព្រោងព្រាតនៃសំណង់ប្រាសាទនានា។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងចំណោមចម្លាក់ជាច្រើនប្រភេទអស់ទាំងនោះមិនសូវឃើញគេលើកយកចម្លាក់សត្វមករមកនិយាយ ឬពន្យល់ឱ្យក្បោះក្បាយដូចទៅនឹងចម្លាក់សំខាន់ៗដទៃឡើយ។

បើយើងនិយាយពីចម្លាក់សត្វមករនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ គឺជាធាតុដ៏សំខាន់មួយនៃស្ថាបត្យកម្មដែលបម្រើឱ្យសាសនា នាសម័យបុរាណ។ ចម្លាក់នេះជាញឹកញាប់គេប្រទះឃើញមានឆ្លាក់នៅលើធ្នឹម ឬជញ្ជាំងផ្ដែរប្រាសាទ និងព្រះវិហារជាដើម។ ជាធម្មតា បុព្វបុរសខ្មែរច្រើនតែឆ្លាក់ចម្លាក់សត្វមករជាប់ជាមួយនឹងសត្វតោ នាគ ឬសត្វពស់ផុសចេញពីមាត់សត្វមករនេះ។ យ៉ាងណាមិញ នៅក្នុងវិស័យសិល្បៈសំណង់ខ្មែរដំបូង គេបានប្រទះឃើញចម្លាក់សត្វចម្លែកនេះមានធំក្បាលខ្លីក្រមុប មានធ្មេញ និងចង្កូមស្ញាញគួរស្បើមដូចទៅនឹងរូបទី២ខាងលើ។ ធាតុពិតទៅសត្វមករ គឺគេសំដៅដល់សត្វអច្ឆរិយៈមួយប្រភេទដែលសំយោគរវាងត្រី ក្រពើ និងដំរីដោយមានប្រម៉ោយលើកឡើងលើ មានស្រកាពេញខ្លួន មានកន្ទុយរមូរដូចកន្ទុយក្ងោកឈ្មោល និងជើងមានក្រញ៉ាំដូចបក្សី ហើយរស់នៅក្នុងទឹកសមុទ្រ ដែលអ្នកខ្លះគេជឿថា ជាអរ័ក្សទឹក និងខ្លះទៀតហៅសំដៅដល់ត្រីថ្ករ ឬឆ្លាមមករ។

គួរជម្រាបថា នៅក្នុងវិស័យវិចិត្រសិល្បៈខ្មែរ គេតែងនិយាយថា ចម្លាក់មករ អាចចាត់ទុកជាប្រធានក្បាច់ដ៏សំខាន់មួយនៃធ្នឹមយ៉ាងស្រស់ស្អាតរបស់ក្រុមប្រាសាទមួយចំនួនដូចជាប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក រលួស ព្រះគោ បាគង លលៃ និងប្រាសាទដទៃទៀត ដែលក្នុងនោះក៏មានដែរ ចម្លាក់សត្វមករខ្ជាក់សត្វចម្លែកផ្សេងៗទៀត បានបង្ហាញនៅជ្រុងជាច្រើននៃប្រាសាទបន្ទាយស្រី។ ជាមួយនឹងគ្នានោះ ដូនតាខ្មែរដែលជាវិចិត្រករក៏បានឆ្លាក់ចម្លាក់នេះនៅជាប់នឹងប្រកាន់ដៃអមសងខាងជណ្ដើរព្រះវិហារ វត្តអារាម និងខ្មែរដើមខ្លួនឯងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីការនិយមឆ្លាក់រូបសត្វមករនេះផងដែរ នៅលើក្តារផ្នែកខាងក្រោមនៃហោជាងផ្ទះអ្នកមានស្តុកស្តម្ភ ឬផ្ទះនាម៉ឺនមន្ត្រី ព្រោះតាមជំនឿក្នុងសង្គមខ្មែរ កាលនោះច្រើនយល់ឃើញថា សត្វមករ ជារូបតំណាងឱ្យទឹក តំណាងឱ្យភាពត្រជាក់ត្រជំ ដែលការណ៍នេះមិនខុសគ្នាពីជំនឿទៅលើសត្វនាគនោះទេ គ្រាន់តែនាគជាសត្វតំណាងឱ្យម្ចាស់ស្រុក ហើយថែមទាំងបានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ជំនួសទេវតាតំណាងឱ្យសភាវៈបរិសុទ្ធដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម។ ម៉្យាងទៀត ប្រព័ន្ធផ្នត់គំនិត ឬទស្សនៈស្ដីពីខ្មែរបុរាណបានប្រដូចសត្វមករនេះទៅនឹងសត្វក្រពើទឹកសាប និងក្រពើភ្នំដែលជាជំនឿជីវចលនិយម។ ពិសេសជាងនេះទៅទៀតនោះ សត្វមករត្រូវអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ដើមយកទៅដាក់ឈ្មោះឱ្យខែមួយក្នុងចំណោមខែទាំង១២នៃឆ្នាំ ដែលគេហៅមករៈ ឬរាសីមករ ហើយប្រើប្រាស់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះនោះគឺខែមករា ដែលជាខែទី១នៃឆ្នាំ តាមសូរ្យគតិទៀតផង។ តាមការណ៍នេះអាចបង្ហាញឱ្យឃើញនូវទង្វើមនុស្សខ្មែរជំនាន់ដើម ដែលបានផ្សារខ្លួនភ្ជាប់ទៅនឹងនិមិត្តរូបសត្វមករយ៉ាងប្រាកដមែន។

តាមការពិតទៅ ប្រភពនៃចម្លាក់សត្វមករមានមែកធាងចេញពីសិល្បៈឥណ្ឌាភាគខាងត្បូង គឺជាសត្វអច្ឆរិយៈដែលគេប្រឌិតឡើងដោយមូលហេតុជំនឿសាសនា ហើយនៅក្នុងទេវកឥណ្ឌាក៏មាននិយាយពីរឿងសត្វមករនេះដែរ។ ផ្អែកតាមទេវកថានេះ សត្វមករ ជាជំនិះរបស់ព្រះម៉ែគង្គា និងជាពាហនៈរបស់ព្រះវរុណ។ កាលណោះ នៅពេលដែលកេសាមួយសរសៃរបស់ព្រះនាងគង្គាបានធ្លាក់មកដល់ឋានកណ្តាល ក៏បានក្លាយជាសត្វមករ ហើយខ្លាំងជាងអ្វីៗទាំងអស់លើលោក វាក៏បានលេបរាល់សត្វទាំងពួងដែលវាជួបប្រទះ មិនថាជាមនុស្ស ឬសត្វឡើយ មានតែសត្វពីរប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចគេចផុតពីវាបាននោះ គឺនាគក្បាល៩ វាសុគី និងពស់អន្តៈ ដែលមួយជាធាតុភ្លើង និងមួយជាធាតុត្រជាក់។ ដោយសារតែនៅឋានកណ្តាលគ្មានអ្នកណាអាចបង្ក្រាបសត្វចម្លែកនេះបាន ព្រះឥសូរក៏ចុះមកតទល់ជាមួយអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃនៅតែមិនដឹងចាញ់ឈ្នះ។ ពេលនោះព្រះនាងគង្គាក៏បានប្រាប់ព្រះឥសូរថា បើព្រះអង្គចង់ចាប់សត្វមករ លុះត្រាតែព្រះអង្គលើកទូលព្រះបង្គំដាក់លើបាតដៃព្រះអង្គ ទឹកទាំងអស់បានទាញចេញមកសល់តែមករនោះឱ្យនៅលើគោក មករក៏ប្រែជើងមកជាជើងរាជសី និងរត់គេចពីការតាមចាប់របស់ព្រះឥសូរ។ នៅទីបំផុតមករក៏ចុះចាញ់ព្រះឥសូរ ហើយបានសន្យាថា នឹងខ្ជាក់រាល់សត្វទាំងពួងដែលលេបនោះចេញមកវិញ៕

ប្រភព៖ http://www.interconrooster.com/project/0811171557/

តន វិបុល - ភាសាអក្សរសាស្ត្រ

Pages