បុគ្គលខ្លះកាលពីមិនទាន់ស្និទ្ធស្នាល គ្រាន់នៅចេះគោរពកោតក្រែងគ្នាខ្លះ តែបន្ទាប់ពីបានស្និទ្ធស្នាលស្គាល់ចិត្តដឹងថ្លើមហើយសឹងអង្អែលក្បាលគ្នាលេងផង។ ការមើលងាយ ព្រោះតែការស្និទ្ធស្នាល មនុស្សប្រភេទនេះ ព្រះពុទ្ធសម្ដែងថា ជាជំពូកមនុស្សអន់ក្នុងចំណោមមនុស្សអន់ទាំងបួនពួក។
ថ្ងៃនេះ កូនអត់ទ្រាំបាន... អ្នកដទៃអត់ទ្រាំមិនបាន។ បើកូនអត់ទ្រាំបានចំពោះរឿងដែលអ្នកដទៃអត់ទ្រាំមិនបាននៅថ្ងៃនេះ។ នៅថ្ងៃស្អែកកូនប្រាកដជាសម្រេចកិច្ចការដែលអ្នកដទៃសម្រេចមិនបាន កូននឹងមានឈ្មោះថា ជោគជ័យ...
#គុណពូជ_គុណគ្រូ
ស្ទើរជាទម្លាប់ ជាប់ហូរហែ
កូនរៀនពូកែ សែពូជពង្ស
បើសិនកូនចៅ ខ្លៅល្ងេល្ងង់
ស្ដីដូចព្រនង់ លង់ដាប់គ្រូ។
គេមិនអាចចោទ កោតខាងណា
រឿងកូនសិក្សា ហារអ៊ូ
ប្រឹងក្រេបចំណេះ ចេះគិតគូរ
គុណពូជគុណគ្រូ ទូរស្មើគ្នា។
អំណោយជូនពុកម៉ែ
ខែបុណ្យទាន មានឱកាស ក្រាស់ពេកក្រៃ
ប្រៀបបានថ្ងៃ ថ្លៃពិសិដ្ឋ ដ្បិតជួបញាតិ
ជុំម៉ែពុក ទុក្ខរសាយ កាយនៅបៀត
គិតខ្មីឃ្មាត ឆ្លៀតធ្វើទាន មានផល្លា។
នេះហៅគុណ មុនពន្លក មកលេងស្រុក
ទាមាន់ស្ញុក ស្ដុកពេញដី លៃស្ងោរឆា
ហៅភុំភឿន តឿនមូលមីរ ស៊ីផឹកស្រា
កាប់ប្រហា ឆាមាន់ថែម ក្លែមផុតបុណ្យ។
ក្រោយបុណ្យចប់ តប់ប្រមល់ ខ្វល់ពេញប្រាណ
កូនកល្យាណ បានទៅបាត់ ស្ងាត់ស្លោស្លន់
រីម៉ែពុក ទុក្ខផ្ទួនៗ ខ្លួនស្ទើរស្កន្ទ
ច្រើនបំណន់ កុនលក់ស្រូវ ត្រូវសងស្រា។
ការវិវត្តសំណេរនិងអក្ខរាវិរុទ្ធខ្មែរ
បង្រៀនដោយសាស្ត្រារ្យ វង់ សុធារ៉ា
១. ចូរហាត់អានលេខក្រោម១០០ តើឯកតារាប់លេខនៅខ្ទង់ដប់មានបុន្មានគោលសំខាន់? អ្វីខ្លះ?
ឯកតារាប់លេខសំខាន់ៗនៅខ្ទង់ដប់មានពីរគោល។
ក. គោលដប់ : ជាគោលដែលគេប្រើក្នុងចំនួនលេខសេស។
១០ = តប៑, ៣០ = ភយ៑ម្វយ៑តប៑, ៥០ = ភៃវ្យរ៑តប៑, ៧០ = ភៃបិយ៑តប៑, ៩០ = ភៃប្វន៑តប៑។
ខ. គោលម្ភៃ : ជាគោលដែកគេប្រើក្នុងចំនួនលេខគូ។
២០ = ភយ៑/ភៃ, ៤០ = វ្យរ៑ភៃ, ៦០ = បិយ៑ភៃ, ៦០ = បិយ៑ភៃ, ៨០ = ប្វន៑ភៃ
ចំណែកឯកតាចំនួនរយ គេប្រើឝតៈ យើងអាចហៅ ប្រំភៃ ក៏បាន ប៉ុន្តែមិនសូវឃើញគេប្រើទេ។
២. ចូរហាត់អានលេខខ្ទង់រយ និងខ្ទង់ពាន់ តើឯកតារាប់លេខខ្ទង់រយនិងខ្ទង់ពាន់មានប៉ុន្មានគោលសំខាន់ៗ? អ្វីខ្លះ?
ក. ឯកតារបស់លេខខ្ទង់រយនិងពាន់មានបួនគោលសំខាន់ៗ
• ឝតៈ : ជាគោលរយដូចជា៖
១០០ = ឝតៈ
២០០ = វ្យរ៑ឝតៈ/ទ្វេឝតៈ
៣០០ = បិយ៑ឝតៈ/ត្រីឝតៈ
៤០០ = ប្វន៑ឝតៈ
៥០០ = ប្រាំឝតៈ
ប៉ុន្តែចាប់ពី៤០០ឡើង គេច្រើនប្រើគោលស្លិក៑ជាង។
• ស្លិក៑ : ជាគោលរយដែលមានចំនួន ៤០០ ឬបួនឝតៈ ដូចជា៖
៤០០ = ស្លិក៑ម្វយ៑
៥០០ = ស្លិក៑ម្វយ៑ឝតៈម្វយ៑
៨០០ = ស្លិក៑វ្យរ៑
• សហស្រម្វយ៑/ឯកសហស្រ : ជាគោលពាន់ដែលគេប្រើសម្រាប់រាប់តែលេខចំនួនគត់ប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនជាមានចំនួនលើសពី ១ ០០០ គេប្រើគោលស្លិក៑និងឝតៈដូចជា៖
១ ០០០ = សហស្រម្វយ៑/ឯកសហស្រ
១ ២០០ = ស្លិក៑ម្វយ៑
១ ៣០០ = ស្លិក៑បិយ៑ឝតៈម្វយ
• ខ្នញ៑ : ជាគោលពាន់ដែលមានចំនួន ៤ ០០០ ឬស្លិក៑តប៑ ហើយគេប្រើដើម្បីរាប់លេខដែលមានចំនួនច្រើនដូចជា៖
៤ ០០០ = ខ្នញ៑ម្វាយ៑
៤ ៥០០ = ខ្នញ៑ម្វាយ៑ស្លិក៑ម្វយឝតៈម្វយ៑
៣. ចូរហាត់អានលេខចាប់ពីខ្ទង់ម៉ឺនឡើង តើឯកតារាមលេខចាប់ពីខ្ទង់ម៉ឺនឡើងមានគោលសំខាន់អ្វីខ្លះ?
ឯកតារាប់លេខចាប់ពីខ្ទង់ម៉ឺនឡើងមានគោលសំខាន់ៗចាប់ពី ខ្នញ៑ម្វយ៑ បន្ទាប់មក ស្លិក៑ បន្ទាប់មកទៀត ឝតៈ រហូតដល់ម្វយ ដូចជា៖
៥ ៧៣០ ២១៤ = បិយ៑ស្លិក៑ឝតៈវ្យរ៑ភៃម្វយ៑តប៑វ្យរ៑ខ្នញ៑ប្រាំស្លិក៑ឝតៈវ្យរ៑បត៑ប្វោន៑។
ការវិវត្តសំណេរនិងអក្ខរាវិរុទ្ធខ្មែរ
បង្រៀនដោយសាស្ត្រារ្យ វង់ សុធារ៉ា
១. ចូររៀនសរសេរអត្ថបទនេះជាអក្សរឡាតាំង
១- ជ្មះគេក្ញំមន៑កុរាក៑ភីមបុរឱយ៑ឰតវ្រះកម្រតាង៑អញ៑ឝ្រី
(Ex : jmaḥ ge kñuṃ man kurāk bhīmapura oy ai ta vraḥ kamratāṅʼañ çrī…)
២- ប្រភាសសោមេឝ្វរ គេតបម្រេកំលុង៑អង្គណ ឃោទ វាវជ្រ ៣
prabhāsa someçvara ɡe ta pamre kaṃluṅ ʼaṅgaṇa ɡhoda vāvacra3
៣- វាអឞ្ដមី១ វានវមី១ វាត្យាក៑១ វាឝិវទាស១ វាឝង្ករទាស១ កាណ១ ចំទ[ក៑វ្រះ១]
vā ʼaṣṭamī1 vā navamī1 vā tyāk1 vā çivadāsa1 vā çaṅkaradāsa1 kāṇa1 caṃda[k vraḥ1]
៤- វារុទ្រទាស១ វាទេវទាស១ វាជាកុកះ១ វាក្នោច៑១ វាធម៌ទាស១ [វា ឝំ?]
vā rudradāsa1 vā devadāsa1 vā jākukaḥ1 vā knoc1 vā dharamadāsa1 [vā çaṃ ?]
៥- ភុទាស១ វាឦឝ្វរទាស១ វាចន៑ឯរ៑១ វាក្រោំ១ វាភទ្រ១ វាចន្ចាន៑១ វាចំ[ទក៑]
bhu dāṭa1 vā īçvaradāsa1 vā can er1 vā kroṃ1 vā bhadra1 vā cancān1 vā caṃ[dak]
៦- វ្រះ១ វាចន៑ឯរ៑១ វាកន៑១ វាអសរូ១ វាកន្ទោក៑១ វាបាស៑ទុលង៑១ គេ២០-៤ បេ {២?}
vraḥ1 vā can er1 vā kan1 vā ʼasarū1 vā kandok1 vā pas dulaṅ1 ge 20-4 pe [2?]
៧- ច្មុះកវ្រះ ឧវ៌ឝី១ ត្បិត១ ស្មៅ១ ត្លោស៑១ តង៑កុ១ ត្ងា១ អរ៑ឥរ៑១ វ្ញៅ១ វ្រៅ១ អ
cmuḥ ka vraḥ uravaçī1 tpita1 smau1 tlos1 taṅku1 tṅā1 ʼar ir1 vñau1 vrau1 ʼa
៨- ន៑លិក៑១ ក្ឫឞ្ណាង្គី១ រត្នឝ្រីយ១ អភិនវឝ្រីយ១ ក្វុង៑១ មេនកា១ {២}១
nlik1 kṛṣṇāṅgī1 ratnaçrīya1 ʼabhinavaçrīya1 kvuṅ1 menakā1[2]1
៩- វរាង្គី១ សលោនមុខី១ មាលិកា១ ប្រភាវតី១ ធម៌ឝ្រីយ១ ឝុភាង្គី១
va rāṅgī1 salona mukhī1 mālika1 prabhāvatī1 dharamaçrīya1 çubhāṅgī1
១០- រង្គឝ្រិយ១ មាលតី១ ទ្រទាស៑១ ត្ឯត៑១ គេ២០-៧ តំវេស្រេ ឃោទ
raṅgaçriya1 mālatī1 dradās1 tʼet1 ge 20-7 taṃve sre ghoda
១១- វាក្មេរ៑១ វាវ្រៃ១ វាកុដិល១ វាត្មាង៑១ វាកន៑អស៑១ វាអ
vā kmer1 vā vrai1 vā kuṭila1 vā tmāṅ1 vā kan ʼah1 vā ʼa
១២- គត៑១ វាស្ដោយ៑១ វាវ្ញៅ១ វាកន្សេង៑១ វាត្បញ៑១ វាត្ងា១
gat1 vā stoy1 vā vñau1 vā kanseṅ1 vā tpañ1 vā tṅā1
១៣- វាសំតោះ១ វាប្រវៃកថា១ វាក្ចាល៑១ វាបដោល១ វាត្គរ៑១
vā saṃtoḥ1 vā pravai kathā1 vā kcāl1 vā padola1 vā tgar1
១៤- វាត្បិត៑១ វាខណ្ឌរុប្ប១ វាចន៑ចាន៑១ វាជុងា១ វាវជ្រ១
vā tpit1 vā khaṇḍaruppa1 vā can cān1 vā juṅā1 vā vajra1
១៥- វាកំបុស១ វាតំរុស៑១ វាត្លច៑១ វាបូណ៌្ណមី១ វាអន៑
vā kaṃbusa1 vā taṃrus1 vā tlac1 vā pūraṇṇamī1 vā ʼan
១៦- រិង៑១ វាឝូរបាល១ វាត្ឯត៑១ វាអគត៑១ វាហ្វាក៑ទេយ៑១
riṅ1 vā çūrapāla1 vā tʼet1 vā ʼaɡat1 vā hvāk dey1
១៧- វាកំបោញ៑១ • គេ២០-១០-១ • អ្នក្កន្ដៃ • កំបុស៑១ កោន៑២ បង៑
vā kaṃpoñ1 / ge 20-10-1 / ʼanak kantai / kaṃpus1 kon 2 paṅ
១៨- លាង៑១ ត្កះ១ កន្ទិន៑១ កោន៑១ កញេ១ កោន៑១ កំវៅ១ កោន៑១ អ
lāṅ1 tkaḥ1 kantin1 kon1 kañe1 kon1 kaṃvau1 kon1 ʼa
១៩- ន្ដិស៑១ កោន៑១ សោច៑នាបាប១ កោន៑១ បទ្មឝ្រីយ១ ស្ដោយ៑១
ntis1 kon1 soc nāpāpa1 kon1 padmaçrīya1 sṭoy1
២០- ស្លាវ្រៃ១ រំបត៑១ តឯត៑១ អ្នក៑វ្រៃ១ សំតោះ១ កោន៑១ អសរុ១
slā vrai1 raṃpat1 ta et1 ʼanak vrai1 saṃtoḥ1 kon1 ʼasaru1
២១- អំវៅ១ លវង៑១ ល្កាយ៑១ លំទោង៑១ កោន៑២ ទហ្វេង៑១ លវ
ʼaṃvau1 lavaṅ1 lkāy1 laṃdoṅ1 kon2 dahveṅ1 lava
២២- ង៑សិន៑១ ក្វេះ១ អញ្ជោបិស្រលញ៑១ កោន៑១ ស្មៅ១ ស្យាំ១ ក្មន៑១
ṅsin1 kveḥ1 ʼañjopisralañ1 kon1 smau1 syāṃ1 kman1
២៣- លវង៑ជោង៑១ កោន៑១ វ្ញៅ១ កោន៑៣ ត្រេំ១ កោន៑៣ ល្ទោង៑
lavaṅjoṅ1 kon1 vñau1 kon3 treṃ1 kon3 ldoṅ
២៤- សិន៑១ កជុង៑១ តំរុស៑១ កោន៑១ អនាទ១ កោន៑១ អសរូ១
sin1 kajuṅ1 taṃruh1 kon1 ʼanāda1 kon1 ʼasarū1
២៥- កោន៑១ ច្បោង៑១ កោន៑១ អសរូសិន៑១ កោន៑២ លយេ១
kon1 cpoṅ1 kon1 ʼasarūsin1 kon2 laye1
២៦- ក្ទោច៑១ កោន៑២ អន្រោក៑១ ត្បិត៑១ ល្វា១ គេ៦០-៨
kdoc1 kon2 ʼanrok1 tpit1 lvā1 ge60-8
២. ចូររៀនសរសេរអត្ថបទនេះជាអក្សរខ្មែរសម័យ
{1} kñuṃ vraḥ kamratāṅ ’añ śrī ’āmrātakeśvara puṇya poñ kṛṣnadatta
ក្ញុំវ្រះកម្រតាង៑អញ៑ស្រី អាម្រាតកេស្វរ បុណ្យ បោញ៑ ក្ឫឞ្នទត្ត
{2} va ’avai cītta | va tkep | va kro vṅā | va raṅgadatta | va ’adit | va maleṅ | va kā
វ អវៃ ចីត្ត / វ ត្កេប៑ / វ ក្រោ វ្ងា/ វ រង្គាទត្ត / វ អទិត / វ មលេង៑ / វ កា
{3} c taṃneṅ | va vrau | va saṃtoḥ | va kansoṃ | va gramada | va stoy | va devacandra [|] va vñau | va vuka | va kcana | va kantāṅ | va ’asthita | va raṃpañ | va kcan sin |
ច៑ តំនេង៑ / វ វ្រៅ / វ សំតោះ / វ កន៑សោំ / វ គ្រមទ / វ ស្ដោយ៑ / វ ទេវចន្ទ្រ [/] វ វ្ញៅ /
វ វុក / វ ក្ចន / វ កន្តាង៑ / វ អស្ថិត / វ រំបាញ៑ / វ ក្ចន៑ សិន /
{5} va saṃ’uya | va śatavāra | va kandeṅ | va tā syoṅ | va caṃdaka vraḥ |
វ សំឧយ / វ សតវារ / វ កន្ទេង៑ / វ តា ស្យោង៑ / វ ចំទក វ្រះ /
{6} va kantek | va pdai | va saṃ’uya sina | va ’androka | va suhamūla |
វ កន្តេក៑ / វ ប្ទៃ / វ សំឧយ សិន / វ អន្ទ្រោក / វ សុហមូល /
{7} va vrau sin | va mar ta toc | ku vrauhv | ku ’ās=ta vrah | ku ’añje ple sra
វ វ្រៅសិន៑ / វ មរ៑តតោច៑ / កុ វ្រៅហ្វ / កុ អាស៑=ត វ្រះ / កុ អញ្ជេ ប្លេ ស្រ /
{8} lañ | ku mān=ra ’añ | ku kcan | ku sāminī | ku ’alaṅ | ku ’me tveṅ |
លញ៑ / កុ មាន៑=រ អញ៑ / កុ ក្ចន៑ / កុ សាមិនី / កុ អលង៑ / កុ មេ ត្វេង៑ /
{9} kon=ku pau tai | ku sri | ku kandin | ku pkā jhe | ku sundari | ku kñuṃ vraḥ | ku noc vraḥ |
កោន៑=កុ បៅតៃ / កុ ស្រិ / កុ កន្ទិន៑ / កុ ប្កាឈេ / កុ សុន្ទរិ / កុ ក្ញុំ វ្រះ / កុ នោច៑ វ្រះ /
{10} ku sal klaṅ lāṅ daiva | ku me kaṃpār | ku ’asarū |
កុ សល៑ ក្លង៑ លាង៑ ទៃវ / កុ មេ កំបារ៑ / កុ អសរូ /