អ្នកណាទៅដឹង សម័យនេះទៅហើយ អ្នកស្រែនៅតែរត់ចោលផ្ទះសំបែងស្ទើរតែស្ងាត់ស្រុកទៀតនោះ។ ក្នុងភូមិនីមួយៗនៅសល់តែចាស់ៗ និងកូនក្មេងតូចៗប៉ុណ្ណោះ។ មនុស្សពេញកម្លាំងចេញពីស្រុកទៅរៀន ខ្លះទៅធ្វើការឯភ្នំពេញដែលជាកន្លែងបណ្ដុំសេដ្ឋកិច្ច។ ខ្លះទៀតចំណាកស្រុកទៅធ្វើការឱ្យគេ នៅក្រៅប្រទេស មានថៃ កូរ៉េ ជប៉ុនជាដើម។ នៅក្នុងភូមិខ្ញុំវិញ អ្នកខ្សត់រត់ចោលស្រុកតាំងពីឆ្នាំ២០០៨ម្ល៉េះ ចំណែកឯអ្នកមានជីវភាពមធ្យមសឹងតែ៥០%ទៅហើយ ដែលរត់ចោលស្រុក។ អ្នកដែលនៅកំពុងតែរកច្រកទៅដែរ គ្រាន់តែមិនដឹងត្រូវទៅណា។
ក្នុងចំណោមនោះមានខ្ញុំម្នាក់ដែរ។ ខ្ញុំឈ្មោះសំណាង ខ្ញុំចេញពីស្រុកទៅភ្នំពេញ កាលពីជាង១០ឆ្នាំមុនក្នុងបុព្វហេតុស្វែងរកចំណេះវិជ្ជា។ យុវជនស្របាលៗខ្ញុំ គឺជាវ័យកំពុងត្រៀមខ្លួនបន្តវេនពីមនុស្សចាស់។ ពេលអត់ពីមនុស្សចាស់ទៅមានតែយុវជននេះហើយ ជាអ្នកស្នងតំណែងជំនួសពីពួកគាត់។ ម្ល៉ោះហើយទើបយុវជនខំប្រឹងរៀនបង្កើនចំណេះ ជំនាញ និងបច្ចេកទេសបន្ថែមពីលើបទពិសោធ ដែលពួកគេបានរៀនពីមនុស្សចាស់ ដើម្បីភាពរីកចម្រើននៃសតវត្សរ៍ថ្មីទៅតាមការស្រមៃរបស់ពួកគេ។ មកដល់រាជធានីភ្នំពេញ ខ្ញុំនៅផ្ទះជួល ផ្ទះនោះមានតម្លៃ២៥ដុល្លារ ឬស្មើ១០ម៉ឺនរៀលក្នុងមួយខែ។ ផ្ទះជួលតម្លៃប៉ុណ្ណឹងមិនធំទេ បើ ប្រៀបធៀបទៅធំជាងរន្ធកណ្ដុរតែបន្ដិចប៉ុណ្ណោះ។ ម៉ែខ្ញុំជាស្ត្រីមេម៉ាយរស់នៅប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការ ដូច្នេះខ្ញុំមិនមានលុយច្រើនដើម្បីជួសផ្ទះល្អជាងនេះឡើយ។ ពិតមែនតែម៉ែជាកសិករធ្វើស្រែចម្ការ ប៉ុន្តែបរិញ្ញាបត្រ៤ឆ្នាំ នៅភ្នំពេញ រាប់ទាំងការបង់ថ្លៃសាលា ការហូបចុក សម្ភារៈសិក្សា ព្រមទាំងការចំណាយផ្សេងៗមួយចំនួនទៀត គឺគាត់មិនឱ្យខ្ញុំខ្វល់ខ្វាយឬពិបាកចិត្តឡើយ។ យុវជននៅម្ដុំតំបន់ផ្ទះជួលដែលខ្ញុំស្នាក់នៅកំលុងពេលសិក្សានោះ ភាគច្រើននៃពួកគេមកពីខេត្តផ្សេងៗគ្នា។ ពួកគេម្នាក់ៗមិនមែនមករៀនសូត្រដូចខ្ញុំទេ គោលបំណងពួកគេ គឺធ្វើការងារជាកម្មកររោងចក្រ ឬជាកម្មករសំណង់ដើម្បីទំនុកបម្រុងគ្រួសារ។ ខ្ញុំសួរពួកគេថា ហេតុអ្វីមិនរៀនបន្តក្រែងអាចរកការងារ និងបានប្រាក់ខែសមប្រកបជាងនេះ? ចម្លើយពួកគេបានរុញអារម្មណ៍ខ្ញុំចូលទៅក្នុងស្ថានភាពមួយ គឺមិនមែនពួកគេមិនចង់រៀន ហើយក៏មិនមែនមកពីពួកគេខ្ជិលរៀននោះដែរ គឺមកពីស្ថានភាពសង្គមបង្ខំពួកគេឱ្យធ្វើបែបនេះ។ ពួកគេសុទ្ធតែមានអម្រែកនៅលើស្មារៀងៗខ្លួនពិបាកនឹងទម្លាក់ចុះចោល។ អ្នកខ្លះត្រូវចិញ្ចឹមឪពុកម្ដាយចាស់ជរាកំពុងមានជំងឺ អ្នកខ្លះទៀតមានសភាពយ៉ាប់យឺនពិបាកនឹងពិពណ៌នា។ ខ្ញុំពិតជាសរសើរស្មារតីពួកគេណាស់ដែលខំប្រឹងតស៊ូដើម្បីជីវិតគ្រួសារបែបនេះ។ និយាយនេះ មិនមែនក្នុងចំណោមពួកគេសុទ្ធតែដូចគ្នានោះទេ។ មានខ្លះទៀតមកធ្វើការនឹងគេដែរ តែមិនខ្វល់ខ្វាយពីគ្រួសារនោះទេ ពេលបើកប្រាក់ខែមិនដែលផ្ញើទៅអ្នកផ្ទះ ហើយគិតតែពីស៊ីចាយ ចូលបា ខារាអូខេ ហ៊ឹកហ៊ាក់ វង្វេងក្នុងពិភពកាមគុណ។ ស្ថានភាពទាំងពីរនេះបានពញ្ញាក់ស្មារតីខ្ញុំឱ្យខិតខំរៀនទ្វេឡើង ហើយចៀសឱ្យផុតពីអំពើអបាយមុខទាំងពួង។
ភាគច្រើននៃកូនអ្នកស្រែមកបន្តសិក្សានៅភ្នំពេញ មានតិចតួចណាស់ដែលពឹងផ្អែកលើការចំណាយរបស់ម្ដាយឪពុកទាំងស្រុង។ ពួកគេឆ្លៀតយកពេលទំនេរពីការសិក្សាទៅធ្វើការ ដោយខ្លះធ្វើជាគ្រូបង្រៀនតាមផ្ទះ ខ្លះទៀតធ្វើជាអ្នករត់តុនៅតាមភោជនីយដ្ឋាននាពេលយប់ ដើម្បីបានប្រាក់កម្រៃខ្លះជួយសម្រួលដល់ការចំណាយរបស់ម្ដាយឪពុកពួកគេ។ ខ្ញុំឃើញពួកគេតស៊ូរៀនផង ធ្វើការផង ដោយលំបាក ចំណែកខ្ញុំវិញ ទោះខ្ញុំ ជាកូនអ្នកស្រុកមកស្រែ តែមិនបានទៅរកការងារធ្វើដូចពួកគេឡើយ ហើយរឹតតែមិនមែនជាមនុស្សបំផ្លិចបំផ្លាញ ឬធ្វើឱ្យម៉ែឪទឹកភ្នែកទៅទៀត។ អ្វីដែលខ្ញុំត្រូវធ្វើនាពេលនេះ គឺខំប្រឹងរៀនតែមួយមុខគត់។ នៅភ្នំពេញអ្នកដែលស្គាល់ខ្ញុំចង់រកខ្ញុំមិនពិបាកទេ ទៅរកនៅតែសាកលវិទ្យាល័យឃើញហើយ។ មួយថ្ងៃៗ ក្រៅពីអង្គុយរៀនទ្រឹស្ដីពីសាស្ត្រាចារ្យនៅក្នុងថ្នាក់ គឺទៅសំងំនៅក្នុងបណ្ណាល័យ ដូចកង្កែបក្នុងរន្ធ ឬនិយាយឱ្យស្រួលស្ដាប់ជាងនេះបន្តិចទៅ គឺដូចសំពត់ក្នុងផ្នត់ទៅវិញទេ។ សួរថា ម៉េចបានដូច្នេះ? មកពីខ្ញុំមិនដែលស្គាល់អ្វីក្រៅពីផ្ទះជួល និងសាកលវិទ្យាល័យ… គិតទៅគួរអស់សំណើចដែរ! សូម្បីអង្ករត្រីសាច់ដែលម៉ែផ្ញើមកពីស្រុក តាមរថយន្ដឈ្មួល គេហៅទៅយកនៅម្ដុំផ្សារដើមគកលរកមិនឃើញផង ខ្ញុំជិះកង់រកផ្សារដើមគវង្វេងពេញក្រុង។ នេះបានចំជាអ្នកស្រែមែន គ្រប់គ្នាចំអែចំអន់ខ្ញុំ “ស្រែង៉ោង!” សូម្បីតែផ្សារដើមគក៏មិនស្គាល់ដែរ។
ហាក់ចម្លែកចិត្តដែរ ម្នាក់ៗថាខ្ញុំស្រែ តែក្នុងរង្វង់មិត្តរួមថ្នាក់ស្ទើរបាត់មុខអ្នកស្រែម្នាក់នេះមិនបាន។ ខ្ញុំមិនដឹងពីមូលហេតុទេ ដឹងត្រឹមពួកគេចូលចិត្តខ្ញុំ។ ពួកគេតែងប៉ាវឱ្យខ្ញុំហូបនំចំណី ហើយពេលពួកគេហៅទៅហូបនំចំណីម្ដងៗ ខ្ញុំមិនងាយចេញទៅហូបជាមួយពួកគេទេ ទោះពួកគេចេញលុយឱ្យយ៉ាងណា ក៏មិនងាយចេញពីថ្នាក់រៀនទៅជាមួយពួកគេដែរ។ នរណាហ៊ានទៅហូបរបស់គេរាល់ពេលនោះ មិនចេះខ្មាសគេទេឬ សម្រាប់ខ្ញុំទោះមិនខ្មាសគេ ក៏មានតូចចិត្តរអៀសខ្លួនខ្លះដែរ។ ខ្ញុំតែងតែបដិសេធរាល់ពេលពួកគេហៅទៅហូបនំចំណីម្ដងៗ។ មិនមែនខ្ញុំគ្មានលុយនោះទេ គ្រាន់តែលុយខ្ញុំមានកំណត់មិនអាចចំណាយផ្ដេសផ្ដាសតាមទំនើងចិត្តដូចកូនអ្នកមានបាន។ ការស៊ីចាយខ្ជះខ្ជាយអាចឱ្យខ្ញុំរហេមរហាមបានយ៉ាងប្រាកដ ដូច្នេះនៅពេលខ្ញុំចង់ចំណាយលើរបស់អ្វីមួយ ខ្ញុំតែងគិតដល់ការលំបាករបស់ម៉ែនៅឯស្រុក បើរបស់ណាមិនតម្រូវការចាំបាច់ខ្ញុំមិនទិញទេ។ អាចនិយាយថា ខ្ញុំជាមនុស្សគម្រិះក៏បាន មិនគម្រិះក៏បាន អ្វីដែលខ្ញុំចង់ប្រាប់នោះ គឺអ្នកស្រែមានជីវភាពខ្សត់មករៀននៅភ្នំពេញ បើហ៊ានតែចំណាយមិនរឹតត្បិតច្បាស់ជាដាច់បាយក្រៀមក្រពះជាមិន ខាន។ នេះជាមូលហេតុដែលខ្ញុំមិនមានលុយមួយកាក់មួយសេននៅក្នុងហោប៉ៅ។ មុនទៅរៀន ខ្ញុំមានបាយកកមួយដុំ ត្រីងៀតមួយកន្ទុយ ទឹកទុយយ៉ូមួយកូនដប បរិភោគហើយខ្ញុំជិះកង់ទៅរៀន។ ថ្ងៃខ្លះ បើមិនបានត្រឡប់មកផ្ទះវិញទេ ខ្ញុំត្រូវវេចបាយទៅហូបនៅសាលា។ ចំណែកលុយដែលម៉ែផ្ញើមកពីស្រុក មួយផ្នែកសម្រាប់តែបង់ថ្លៃផ្ទះជួល មួយផ្នែកទៀតទុកចំណាយលើសម្ភារៈសិក្សា និងរបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗសឹងមិនគ្រប់ផង។ លុយដែលម៉ែផ្ញើមកថួនល្មមតែការចំណាយលើរបស់របរទាំងនេះប៉ុណ្ណោះ មិនអាចចំណាយលើរបស់អ្វីផ្សេងលើសពីនេះឡើយ។ ដូច្នេះដើម្បីគេចពីមិត្តភក្តិដែលចេះតែហៅទៅហូបនំចំណីជាមួយពួកគេ ខ្ញុំហាក់កំពុងរុញខ្លួនឯងឱ្យរត់គេចចេញពីមិត្តភាពដែលចេះតែមករកខ្ញុំយ៉ាងដូច្នេះដែរ។ ខ្ញុំដឹងថា ពួកគេជាមនុស្សសន្ដានចិត្តល្អ ចង់រាប់អានដោយស្មោះ តែខ្ញុំហាក់ទទួលសម្ពាធពីអារម្មណ៍ខ្លួនឯង ហើយរឹតតែខ្លាចស្រមោលមិត្តភាពដែលចេះតែតាមមកបន្លាចខ្ញុំ។ ខ្ញុំចេះតែរត់គេចពីពួកគេទៅសំងំនៅក្នុងបណ្ណាល័យអានសៀវភៅតែម្នាក់ឯង។ ខ្ញុំបានហ៊ុមព័ទ្ធខ្លួនឯងដោយមនោសញ្ចេតនានៃភាពឯកោបំផុត។ ដោយសារការរត់គេចនេះហើយ បាននាំខ្ញុំទៅកាន់ពិភពថ្មីមួយ គឺពិភពចំណេះដឹង។ ដោយសារតែការរត់គេចពីមិត្តភាពបានធ្វើឱ្យខ្ញុំកាន់តែរីកចម្រើនឥតថមថយ ហើយមិត្តភក្ដិរឹតតែចូលចិត្តខ្ញុំខ្លាំងជាងមុនទៅទៀត។ ពីមួយពេលទៅមួយពេល ការរត់គេចពីមិត្តភាពធ្វើឱ្យខ្ញុំក្លាយជានិស្សិតឆ្នើមនៅក្នុងថ្នាក់។
ធ្មេចបើក ធ្មេចបើក ៤ឆ្នាំបានកន្លងទៅយ៉ាងរហ័ស មួយប៉ប្រិចភ្នែកថ្ងៃពិសេសសម្រាប់ជីវិតខ្ញុំបានមកដល់ដូចការរំពឹងទុក។ ថ្ងៃទទួលសញ្ញាបត្រនៅឯកោះពេជ្រ នៅសប្ដាហ៍ក្រោយ ខ្ញុំទទួលសញ្ញាបត្រពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយផ្ទាល់ ខ្ញុំសង្ឃឹមថា ម៉ែនឹងមកចូលរួមពិធីនេះនៅថ្ងៃនោះ។ ខ្ញុំរីករាយស្ទើរហោះពេលឮម៉ែសរសើរថា ខ្ញុំរៀនពូកែ ហើយទទួលសញ្ញាបត្រពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីផ្ទាល់ដៃដូច្នេះ ចំណែកម៉ែគាត់ត្រេកអរឥតឧបមា។ បន្តិចក្រោយមក សម្ដីបន្ទាប់របស់គាត់បែរជាបដិសេធមិនចូលរួមទៅវិញ។ ភាពរីករាយ និងក្ដីសង្ឃឹមរបស់ខ្ញុំទាំងប៉ុន្មានបានរលាយសូន្យទៅតាមខ្យល់មួយរំពេច។ ខ្ញុំសួរគាត់ ហេតុអ្វីបានអត់មក? គាត់ថាអត់ស្គាល់ភ្នំពេញ គាត់ឮថានៅទីក្រុងគេស្លៀកពាក់ស្អាតស៊ីវីល័យ ឯគាត់មកពីស្រុកជាប់ក្លិនស្រែ ខ្លាចបាក់មុខ បាត់កិត្តិយស ឬត្រូវគេមាក់ងាយខ្ញុំដោយសារតែគាត់ខោមិនខោអាវមិនអាវ។ ខ្ញុំមិនពេញចិត្តនឹងសម្ដីគាត់លើកឡើងមកនេះទេ តែខ្ញុំក៏មិនហ៊ានបង្ខំគាត់ដែរ បើគាត់មិនចង់មកទៅហើយ មានតែបណ្ដោយតាមចិត្តរបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ។
ក្រោយបញ្ចប់បរិញ្ញា ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ស្រស់ថ្លា ខួរក្បាលល្ហែល្ហើយមួយកម្រិត ខ្ញុំមិនត្រឡប់ទៅស្រុកវិញទេ ព្រោះខ្ញុំមានការងារធ្វើហើយ។ ខ្ញុំជាបុគ្គលិកទូទៅនៅផ្នែកធនធានមនុស្សក្នុងរោងចក្រកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ឯកជនមួយ។ ការងារខ្ញុំមិនសូវពិបាកទេ បើធៀបជាមួយការងារកម្មកររោងចក្រ ឬកម្មករសំណង់ទីនោះ ប៉ុន្តែប្រាក់ខែខ្ញុំប្រហាក់ប្រហែល ឬតិចជាងពួកគាត់ផង បើពួកគាត់ខំប្រឹងធ្វើការដោយថែមម៉ោង។ ខ្ញុំធ្វើការបានកន្លះឆ្នាំ ខ្ញុំមានស្នេហាដោយលង់ស្រឡាញ់នារីម្នាក់ នាងឈ្មោះចាន់ឌី។ នៅកន្លែងធ្វើការ ខ្ញុំតែងតែចោលកន្ទុយភ្នែកលួចមើលនាង ពេលនាងក្រឡេកចំម្ដងៗ ខ្ញុំអៀននាងឡើងខ្វេរ ខ្ញុំតាមញ៉ែរហូតនាងលង់ស្រឡាញ់ខ្ញុំ។ តាំងពីមានស្នេហាខ្ញុំលែងបានផ្ញើប្រាក់ខែជូនម៉ែដូចមុនទៀតហើយ គឺផ្ញើតែពាក់កណ្ដាលនៃប្រាក់ខែខ្ញុំប៉ុណ្ណោះ។ ប្រាក់ខែដែលនៅសេសសល់ខ្ញុំយកទៅប៉ាវសង្សារសំណព្វដើម្បីយកចិត្តនាង។ បន្ទប់ពីពួកយើងកាន់តែយល់ចិត្តយល់ថ្លើមគ្នាហើយនោះ មិនយូរប៉ុន្មាននាងទារសុំខ្ញុំរៀបការឆាប់ៗ ទោះខ្ញុំគ្មានលុយ ក៏ខ្ញុំមិនហ៊ានប្រាប់ត្រង់ទៅនាងថា គ្មានលុយដែរ។ ដោយខ្លាចគេចូលចែចូវឆក់យកនាងទៅបាត់ ខ្ញុំទៅខ្វះខ្វៀនម៉ែឱ្យរកលុយការ។ ម៉ែបំពេញបំណងខ្ញុំដោយគ្មានបដិសេធសំណើរបស់ខ្ញុំ ទីបំផុតខ្ញុំបានរៀបការជាមួយអូនចាន់ឌីតាមក្ដីប្រាថ្នា។ យើងស្រឡាញ់គ្នា និងរស់នៅជាមួយគ្នាយ៉ាងមានសេចក្ដីសុខ។ បន្ទាប់ពីរៀបការហើយ ពួកយើងបានសម្រេចចិត្តរស់នៅភ្នំពេញបន្តទៀត។ រស់នៅភ្នំពេញយើងមិនមានផ្ទះខ្លួនឯង ដូច្នេះយើងទៅជួលផ្ទះថ្មីដែលអាចរស់នៅសមរម្យជាងផ្ទះចាស់។ ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ការរស់នៅរបស់យើងមិនល្អប្រសើរទាល់តែសោះបែរជាដុនដាបទៅៗ។ ការចំណាយត្រូវបែងចែកគ្រប់ច្រកល្ហក ប្រាក់ខែមួយចំណែកត្រូវបង់ថ្លៃផ្ទះ មួយចំណែកត្រូវផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ និងមួយចំណែកទៀតត្រូវចំណាយលើកូនទើបនឹងកើត ឯប្រភពចំណូលរកតែម្នាក់។ ដោយពិបាកទប់ទល់នឹងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃពេក ខ្ញុំក៏សម្រេចទៅពិគ្រោះជាមួយប្រពន្ធ ដោយយកកូនទៅផ្ញើម៉ែឯស្រុកមួយរយៈ ដើម្បីប្រពន្ធមានពេលទៅធ្វើការឡើងវិញ។ ពួកយើងមានគម្រោងថា បើពួកយើងធ្វើការទាំងពីរនាក់អាចសល់លុយកាសច្រើន ហើយបន្ទាប់ពីរឹងជើងរឹងដៃហើយ យើងអាចទៅបង្កើតមុខរបររកស៊ីនៅឯស្រុក និងអាចរស់នៅជុំកូនវិញបានហើយ។ កូនប្រុសខ្ញុំមានអាយុមិនទាន់មួយខួបផង ត្រូវឃ្លាតឆ្ងាយពីម្ដាយឪពុកទាំងក្មេងខ្ចី។ ចំណែកម៉ែវិញ គាត់សប្បាយចិត្តខ្លាំងណាស់ ដែលបានចៅប្រុសយកទៅមើលថែផ្ទាល់ដៃ។ បានម៉ែជួយមើលថែកូនជំនួសដូចនេះ ខ្ញុំអស់បារម្ភ ហើយងាកទៅពួតដៃជាមួយប្រពន្ធដើម្បីប្រឹងប្រែងធ្វើការសន្សំលុយសឹងមិនហ៊ានសម្រាក។ ខ្ញុំតែងតែផ្ញើប្រាក់ខែខ្លះជូនម៉ែដើម្បីទិញទឹកដោះសម្រាប់កូនរៀងរាល់ខែ។ យូរៗទៅ ដោយសារតែវក់វីនឹងការងារផង គ្មានពេលសម្រាកផង ពួកយើងស្ទើរតែភ្លេចកូនដែលនៅជាមួយម៉ែទៅហើយ។ កូនធំល្មមលែងត្រូវការទឹកដោះគោស្របពេលដែលយើងមមាញឹកនឹងការងារភ្លេចផ្ញើលុយជូនម៉ែសម្រាប់ទំនុកបម្រុងកូន ចំណែកម៉ែក៏ស្ងាត់មិនឃើញទំនាក់ទំនងមកទៀត។ ចាប់តាំងពីយកកូនប្រុសទៅផ្ញើម៉ែ ពួកយើងមិនសូវបានទៅលេងទេ។ ក្នុងមួយឆ្នាំទៅលេងបានតែម្ដង ឬពីរដងប៉ុណ្ណោះ គឺនៅរដូវចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិ និងនៅរដូវភ្ជុំបិណ្ឌ។ ក្នុងឆ្នាំនេះ ដោយសារតែរោងចក្រមានបញ្ហាបុគ្គលិកធ្វើបាតុកម្មដំឡើងប្រាក់ខែ ខណៈការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រក្នុងអាណត្តិថ្មីកៀកមកដល់ផងនោះ ពេលនេះមេសហជីពហាក់មានអំណាចខ្លាំងក្នុងការសម្របសម្រួលអំពីរឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងនេះ។ ម្ចាស់រោងចក្រសុំខ្ញុំឱ្យជួយដោះស្រាយបញ្ហានេះ ដោយបន្ថែមប្រាក់ខែ និងប្រាក់លើកទឹកចិត្តមួយចំនួនដល់ពួកយើងផង។ ខ្ញុំហាក់ត្រេកអរនឹងប្រាក់បន្ថែម ប៉ុន្តែជាមួយគ្នានេះ កម្មកររោងចក្រក៏កំពុងតែស្រែកទាមទារដំឡើងប្រាក់ខែដែរ។ ដោយសារតែស្ថានការណ៍ប្រែប្រួល ខ្ញុំមិនបានទៅលេងកូន ហើយក៏មិនបានរវីរវល់ដល់ការផ្ញើលុយទៅម៉ែទៀត។ ទម្រាំដោះស្រាយបញ្ហានេះហើយ តែមួយភ្លែតសោះមួយឆ្នាំបានកន្លងផុតទៅហើយ។ ប្រពន្ធខ្ញុំរំលឹកខ្ញុំថា ;;ពួកយើងខានទៅលេងកូនយូរហើយ ឯលុយកាសក៏មិនបានផ្ញើទៅដែរ។ សម្ដីប្រពន្ធខ្ញុំហាក់បានដាស់តឿនខ្ញុំឱ្យភ្ញាក់រលឹកឡើងវិញ។ មែនហើយ ខ្ញុំស្ទើរតែភ្លេចឈឹងទៅហើយ កុំតែបានប្រពន្ធនិយាយប្រាប់កុំអីភ្លេចមែនហើយ។ ខ្ញុំប្រាប់ប្រពន្ធខ្ញុំថា ចាំដល់ភ្ជុំឆ្នាំនេះសឹមទៅលេង ព្រោះខានទៅលេងជិតពីរឆ្នាំហើយ។ និយាយហើយ ពួកយើងបានត្រៀមលុយកាស រួមទាំងរបស់ប្រើប្រាស់មួយចំនួនផង ដើម្បីយកទៅជូនម៉ែ។ ខ្ញុំនិយាយជាមួយម៉ែថា មុនភ្ជុំធំបីថ្ងៃ ខ្ញុំនឹងទៅស្រុកលេងម៉ែ ហើយមានទាំងរបស់របរប្រើប្រាស់មួយចំនួនទៅជាមួយផងសម្រាប់ជូនម៉ែ។ ថ្ងៃសម្រាកបានមកដល់ ប្រពន្ធខ្ញុំបែរជាមានជំងឺជាទម្ងន់ ខ្ញុំមិនអាចទៅលេងស្រុកតាមពាក្យសន្យាបានឡើយ ហើយក៏មិនអាចផ្ញើប្រាក់ទៅពួកគាត់ដែរ។ ខ្ញុំប្រាប់គាត់ថា ភ្ជុំនេះមិនបានទៅលេងទេ ហើយក៏មិនបានផ្ញើប្រាក់ទៅដែរ ព្រោះប្រពន្ធឈឺត្រូវការប្រាក់ជាចាំបាច់ ម្យ៉ាងទៀតមិនដឹងថា ត្រូវចំណាយលើការព្យាបាលអស់ប៉ុន្មាននៅឡើយទេ។ ពេលនោះម៉ែនិយាយថា មិនអីទេ! ចាំប្រពន្ធជាសះស្បើយសឹមទៅលេង ឬចាំទៅលេងនាពេលចូលឆ្នាំថ្មីឆ្នាំក្រោយក៏បាន ចំណែកកូនប្រុសខ្ញុំនៅជាមួយគាត់ គាត់ប្រាប់កុំឱ្យបារម្ភ ឥឡូវវាធំហើយ វាឆ្លាតណាស់ គាត់អាចមើលថែវាបាន។
ឮម៉ែនិយាយបែបនេះ ខ្ញុំហាក់ធូរស្រាលចិត្តបន្តិច។ ក្រោយពីជាសះស្បើយពីជំងឺហើយ ពួកយើងបានចាប់ផ្ដើមសន្សំលុយជាថ្មី ហើយរង់ចាំវេលាចូលឆ្នាំប្រពៃណីជាតិមកដល់ជាថ្មី នឹងអាលបានទៅជួបមុខកូនជាទីស្រឡាញ់ដែលខានឃើញមុខគ្នាជាងពីរឆ្នាំមកនេះ។ កាន់តែកៀកថ្ងៃឈប់សម្រាក ខ្ញុំកាន់តែនឹកកូនប្រុសបណ្ដូលចិត្ត កាន់តែនឹកម៉ែ..។ ពេលកំពុងនៅលើរថយន្តក្រុងឆ្ពោះទៅស្រុក ខ្ញុំរឹតតែអន្ទះអន្ទែងចង់ជួបពួកគាត់ភ្លាមៗស្ទើរទ្រាំមិនបានទៅហើយ។ ខ្ញុំចេះតែក្រឡេកមើលនេះមើលនោះ ឬនិយាយជាមួយប្រពន្ធដើម្បីបន្លប់ភាពអន្ទះអន្ទែង តែភាពស្រងេះស្រងោចកាន់តែចូលមកសណ្ឋិតក្នុងអារម្មណ៍ខ្ញុំទ្វេឡើង។ អារម្មណ៍ខ្ញុំហាក់មើលឃើញពួកគាត់កំពុងតែអង្គុយទន្ទឹងចាំខ្ញុំនៅមុខផ្ទះយ៉ាងអន្ទះសា ដូចខ្ញុំកំពុងចង់ជួបពួកគាត់យ៉ាងដូច្នោះដែរ។ ពេលទៅដល់ផ្ទះភ្លាម ខ្ញុំមិនឃើញពួកគាត់អង្គុយរង់ចាំខ្ញុំដូចអារម្មណ៍ខ្ញុំស្រមើស្រមៃនោះទេ ផ្ទះមានសភាពស្ងាត់ជ្រងំ មិនដឹងជាពួកគាត់ទៅណាឡើយ។ ខ្ញុំទៅរកនៅឯចម្ការក្រោយផ្ទះ ក៏មិនឃើញពួកគាត់ អ្វីដែលខ្ញុំឃើញនោះ គឺឃើញចម្ការត្រូវគេធ្វើរបងព័ទ្ធជិតឈឹង។ ពេលសួរអ្នកជិតខាងទើបដឹងថា ម៉ែទៅវត្ត។ ដោយអំណាចនឹកកូនពេក ខ្ញុំមិនបានសួរនាំអ្វីច្រើនទេ ខ្ញុំរួសរាន់ទៅរកគាត់នៅឯវត្ត ហើយឃើញគាត់កំពុងរុញរទេះលក់លៀសហាល។
ពុទ្ធោម៉ែ! ម៉ែកំពុងដើររុញរទេះលក់លៀសហាលក្រោមកម្ដៅថ្ងៃយ៉ាងហួតហែងក្នុងសភាពស្បែកជ្រីវជ្រួញ។ ឯកូនប្រុសខ្ញុំនៅលើធ្នើរក្រោមរទេះបិទភ្នែកក្នុងសភាពយ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់។ ភ្លាមនោះ ខ្ញុំន្ទុះទៅរកម៉ែដោយទន់ជង្គង់គ្រឹបនៅចំពោះមុខគាត់ទាំងទឹកភ្នែក និងមិនខ្វល់ពីអ្នកនៅជុំវិញកំពុងចោមមើល។ ខ្ញុំនិយាយ៖
-ម៉ែ.. ហេតុអ្វីធ្លាក់ខ្លួនយ៉ាងនេះ? ខ្ញុំសង្វេកចិត្តណាស់.. ម៉ែបតវិញដោយការភ្ញាក់ផ្អើលចិត្តជាខ្លាំង។
-មានរឿងអីកូន… ក្រោកឡើងមកសឹមនិយាយគ្នា
-បាទម៉ែ!
ខ្ញុំក្រោកឈរជូតទឹកភ្នែកដែលកំពុងរលីងរលោងយ៉ាងខ្លោចចិត្ត អាណិតអ្នកម៉ែ និងកូនប្រុសតូចរបស់ខ្ញុំដែលកំពុងលង់លក់លើធ្នើរក្រោមរទេះលៀសហាល។ ខ្ញុំនិយាយទាំងអួលដើមកនូវសំណួរដដែល ដោយកាយវិការអោនលើកអាតូចកូនខ្ញុំពីក្រោមរទេះមកដាក់លើស្មាទាំងវាមមិងមមាំង វាខ្លាចខ្ញុំ វាយំ…។ ម៉ែមិនឆ្លើយនឹងសំណួរខ្ញុំទេ គាត់យកអាតូចពីខ្ញុំ ហើយឱ្យខ្ញុំរុញរទះលៀសហាលទៅផ្ទះជាមួយគាត់។ ពួកយើងដើរបណ្ដើរនិយាយគ្នាបណ្ដើរ៖
-មានឃើញទេ ខានមកលេងយូរពេក សូម្បីកូន ក៏មិនចាំមុខកូនដែរ
-មែនហើយម៉ែ.. ខ្ញុំមិនដឹងថា ម៉ែធ្លាក់ខ្លួនយ៉ាងនេះទេ កូនចង់ដឹងរឿងហេតុយ៉ាងណាខ្លះ?
-មិនអីទេកូន គ្រាន់តែប៉ុណ្ណឹង! ម៉ែអាចធ្វើបាន ម៉ែរីករាយធ្វើវាចេញពីចិត្ត…
ខ្ញុំជជីកសួរគាត់ គាត់បែរជានិយាយបន្លប់ពីនេះពីនោះទៅវិញ។ ទោះគាត់ខំនិយាយយ៉ាងណា ក៏ខ្ញុំនៅតែចង់ដឹងថា ហេតុអ្វីបានជាគាត់ធ្លាក់ខ្លួនដល់ដំណាក់កាលនេះ ដោយមិនប្រាប់ខ្ញុំមួយម៉ាត់? កាលពីកុមារភាព ថ្វីបើគ្រួសារយើងក្រ ក៏មិនរហេមរហាមរកអង្ករច្រកឆ្នាំងមិនបានដល់ម្ល៉ឹងដែរ។ យើងមានដីស្រែ មានដីចម្ការ គួរសមអាចចញ្ចឹមខ្លួនរស់ដោយមិនលំបាក។ កាលពីតូចខ្ញុំឃើញម៉ែពុកធ្វើតែស្រែចម្ការនឹងគោក្របី ជីដាក់ស្រែប្រើតែអាចម៍គោអាចម៍ក្របី ស្រូវផ្លែបាក់កងាប់ចោល។ ពួកយើងរស់នៅសប្បាយហាក់មិនខ្វល់ពីអ្វីទាំងអស់។ នៅកៀនផ្ទះមានស្លឹកគ្រៃ នៅក្រោយផ្ទះមានត្រឡាច មានននោង មានត្រប់ មានផ្ទី ក្នុងអណ្ដូងមានត្រីមានកង្កែបចង់ស៊ីថ្មើរម៉ានបានថ្មើរនោះ នៅមុខផ្ទះមានស្លឹកងប់ មានស្លឹកបាស ឆ្ងាយពីផ្ទះប្រហែលពីរគីឡូដីមានបឹងមួយអាចដាក់មង ចងសន្ទូច ចាប់ត្រី។ បើនិយាយពីឧសដុតវិញរឹតតែមិនភ័យទៅទៀត គ្រាន់តែដើរពីស្រែទៅដល់ផ្ទះរើសមែកឈើងាប់ៗដាក់លើរទេះទុកដុតមិនខ្វះ។ ដល់រដូវធ្វើស្រែ យើងស្ទើរតែមិនស្គាល់ថា អ្វីជាថ្លៃឈ្នួលថ្លៃជួលដៃដកស្ទូងផង។ ម្នាក់ៗប្រវាស់ដៃគ្នា ម្តងគេ ម្តងយើង មិនបាច់អស់លុយទេ។ អ្នកស្រុកធ្វើស្រែមួយឆ្នាំតែបីទៅបួនខែ ហើយសម្រាកប្រាំពីរទៅប្រាំបីខែ តែអាចចិញ្ចឹមកូនទាំងផ្លូនរស់បានដោយមិនឃើញមានអ្នកណាម្នាក់អត់ឃ្លាននោះទេ។
និយាយដល់ចំណុចនេះ ស្រាប់តែម៉ែសួរពីរបៀបរបបអ្នករស់នៅទីក្រុង។ ខ្ញុំរាយរាប់ប្រាប់គាត់ដោយមិនបង្អង់ ខ្ញុំប្រាប់គាត់ថា អ្នកក្រុងឃើញអ្នកស្រែរស់នៅទំនេរប្រាំពីរទៅប្រាំបីខែក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះ ពួកគេគិតថា អ្នកស្រែល្ងង់ហើយខ្ជិលទៀត។ ចំណែកអ្នករស់នៅក្រុងវិញ ទាំងគេទាំងខ្ញុំ មួយថ្ងៃៗរវល់ខំប្រឹងធ្វើការរកតែពេលទៅជុះអាចម៍គ្មាន។ អ្នកក្រុងមើលឃើញខ្លួនឯងគ្រាន់បើជាងអ្នកស្រែជានិច្ច ពួកគេហាក់ភ្លេចគិតថា អង្ករបន្លែត្រីសាច់ដែលពួកគេស៊ីនោះ គឺបានមកពីអ្នកស្រែ។ ទេ! មិនមែនទេ ឥឡូវគឺបានមកពីយួន…
-មិនមែនតែអ្នកក្រុងណា៎ សូម្បីម៉ែនិងអ្នកភូមិយើង ក៏ស៊ីតែរបស់យួនដែរ។
-ហេតុអ្វីត្រូវស៊ីរបស់យួន បើយើងមានដីស្រែមានដីចម្ការដែរនោះ? (ខ្ញុំសួរ)
-មិនមែនពួកយើងចង់ស៊ីរបស់យួនប៉ុន្មានទេ តែដោយសារទល់ច្រកមកពីបម្រែបម្រួលសង្គម ហើយអង្ករបន្លែត្រីសាច់ប្រែក្លាយជាថ្នាំពុល តាំងពីអ្នកស្រុកលក់ស្រែចម្ការរត់ចោលផ្ទះសំបែងអស់ម្ល៉េះ។ ចំណែកម៉ែក៏លក់ដែរ…
-ម៉ែលក់… ម៉េចបានលក់? កុំតែម៉ែធ្លោយមាត់ កុំអីប្រហែលខ្ញុំនៅតែមិនដឹងជារៀងរហូតហើយ។
ម៉ែអេះអុញមិនចង់និយាយបន្ត តែដោយសារខ្ញុំចេះតែជជីកសួរខ្លាំងពេក គាត់ក៏សម្រេចលាតត្រដាងអាថ៌កំបាំងដែលគាត់លាក់បាំងខ្ញុំជាច្រើនឆ្នាំប្រាប់ខ្ញុំទាំងទើសទាល់ចិត្ត។ ម៉ែប្រាប់យ៉ាងដូច្នេះថា តាមពិតម៉ែមិនចង់លក់ទេ គឺដោយសារតែកាលៈទេសៈបង្ខំ ទើបបានម៉ែលក់។ អ្នកភូមិផងរបងតែមួយគេលក់អស់ហើយ បើអ្នកមានដីស្រែនៅម្ដុំយើង គេលក់អស់ហើយ ដូច្នេះម៉ែត្រូវតែលក់ចៀសវាងមានបញ្ហាទៅថ្ងៃមុខ។ ម្យ៉ាងទៀត បើម៉ែមិនលក់ សួរថាមានលុយពីណាឱ្យកូនរៀន។ កូនដឹងទេ! ការសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ៤ឆ្នាំ ម៉ែត្រូវលក់គោឈ្មោលអស់មួយនឹម មេគោមីត្នោតអស់មួយក្បាល និងស្រែអស់មួយកន្លែង។ ក្រោយកូនរៀនចប់ ម៉ែអរណាស់! ម៉ែពិតជាចង់ទៅចូលរួមពិធីទទួលសញ្ញាបត្ររបស់កូនណាស់ តែពេលនោះម៉ែដាច់លុយខ្លាំងពេកស្ទើរតែរកអង្ករច្រកឆ្នាំងមិនបានផង។ ម្ល៉ោះហើយម៉ែចេះតែរកលេសនិយាយគេចវេះពីការចូលរួមពិធីទទួលសញ្ញាបត្ររបស់កូន។ ដីស្រែពីរកន្លែងទៀត ម៉ែលក់យកលុយការកូន ចំណែកដីចម្ការក្រោយផ្ទះយើងវិញ ម៉ែលក់បង្ហើយនៅពេលកូនប្រុសកូនឈឺ។ វាឈឺបន្ទាប់ពីវាមកនៅជាមួយម៉ែបានប្រហែលជាងមួយខែម្ល៉េះ។ ម៉ែដឹងថា ពួកកូនមិនទាន់មានលុយគ្រប់គ្រាន់ទើបមិនប្រាប់ឱ្យដឹងខ្លាចប៉ះពាល់ដល់ការងាររបស់ពួកកូន។ ដោយឡែកដីចម្ការនៅមុខវត្តម៉ែមិនទាន់លក់ទេ ព្រោះផ្នូរពុកកូននៅទីនោះ ដូច្នេះម៉ែជួលឱ្យទៅគេដាំអំពៅ។ តាមពិតម៉ែចង់ដាំដោយខ្លួនឯងដែរ តែពេលនេះម៉ែខ្សោយកម្លាំងទៅហើយមានតែជួលទៅឱ្យគេធ្វើចៀសវាងទុកដីទំនេរចោល។ នេះហើយគឺដើមចមដែលម៉ែដើររុញរទេះលក់លៀសហាល ដើម្បីបានកម្រៃផ្សែផ្សំគ្រាន់ចិញ្ចឹមជីវិត។
ការរៀបរាប់របស់ម៉ែធ្វើឱ្យទឹកភ្នែកខ្ញុំស្រក់ចុះដោយមិនដឹងខ្លួន ទឹកភ្នែកពោរពេញដោយភាពឈឺចាប់និងភាពខ្មាសអៀន។ ខ្ញុំមិនអាចកែប្រែស្ថានភាពឱ្យប្រសើរជាងការខ្ទប់មុខខ្មាសម៉ែ គឺខ្មាសត្រង់ម៉ែចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាខ្ញុំឱ្យពេញរូបពេញរាង ឱ្យរៀនមានចំណេះខ្ពង់ខ្ពស់ រៀបការប្រពន្ធឱ្យ ហើយដើរលក់លៀសហាលចិញ្ចឹមកូនឱ្យទៀត។ អ្វីៗទាំងអស់ គឺមកពីខ្ញុំទើបម៉ែខ្ញុំធ្លាក់ខ្លួនយ៉ាងនេះ។
ឃើញសភាពខ្ញុំបែបនេះ ម៉ែយកដៃមកអង្អែលខ្នង ហើយប្រាប់កុំឱ្យខ្ញុំឈឺចាប់ពេក កុំរំជួលចិត្តអី ស្រុកគេក៏ដូចស្រុកយើង គឺនៅសល់តែមនុស្សចាស់និងកូនក្មេងតូចៗប៉ុណ្ណោះ ដែលនៅចាំផ្ទះសំបែង។ ចំណែកមនុស្សពេញកម្លាំងត្រូវចេញទៅធ្វើការឆ្ងាយៗពីផ្ទះ ចោលកូន ចោលម៉ែឪ ស្ងាត់ស្រុក ស្ងាត់ស្រែអស់។ តាមពិតទៅគ្មាននរណាម្នាក់ចង់បែកពីគ្រួសារនោះទេ អ្វីគ្រប់យ៉ាងដោយសារតែស្ថានភាពសង្គមចាប់បង្ខំឱ្យពួកយើងធ្វើបែបនេះ។ ម៉ែប្រាប់ខ្ញុំកុំបន្ទោសខ្លួនអី បើចង់បន្ទោសត្រូវបន្ទោសសង្គមដែលកំហិតវាសនាយើងបែបនេះ។
យ៉ាងណាខ្ញុំនៅតែយល់ថា ចាស់ៗជំនាន់មុនធ្វើតែស្រែនឹងគោក្របីសោះអាចចិញ្ចឹមកូនទាំងផ្លូនរស់បាន តែមនុស្សសម័យនេះបែរជានាំគ្នារត់ចោលស្រុករបៀបប៉ាត់រប៉ាយទៅធ្វើការឆ្ងាយផ្ទះសំបែង ចំណែកខ្ញុំមានកូនតែមួយសោះមិនអាចចិញ្ចឹមដោយខ្លួនឯងបាន ខ្ញុំពិតជាខ្មាសមនុស្សជំនាន់មុន ហើយរឹតតែខ្មាសម៉ែទៅទៀត។ ចាស់ពីមុនចិញ្ចឹមកូនមួយកន្ទេលរស់ ចុះចំណែកខ្ញុំ?
ដោយ តន វិបុល