តន វិបុល - ភាសាអក្សរសាស្ត្រ

ថ្ងៃនេះ កូនអត់ទ្រាំបាន... អ្នកដទៃអត់ទ្រាំមិនបាន។ បើកូនអត់ទ្រាំបានចំពោះរឿងដែលអ្នកដទៃអត់ទ្រាំមិនបាននៅថ្ងៃនេះ។ នៅថ្ងៃស្អែកកូនប្រាកដជាសម្រេចកិច្ចការដែលអ្នកដទៃសម្រេចមិនបាន កូននឹងមានឈ្មោះថា ជោគជ័យ...

ការរកស៊ីរបស់អ្នកនឹងបរាជ័យ ប្រសិនបើអ្នកមិនព្រមសំលៀងពូថៅ

«បុរសអ្នកកាប់អុស» គឺជារឿងមួយដែលបង្កប់ន័យអប់រំក្នុងចំណោមរឿងនិទានទាំងឡាយរបស់ អ៊ីសុប (Aesop)។ ដល់ពេលអ្នកអានរឿងនេះចប់ប្រហែលជាអ្នកនឹងយល់ពីហេតុនាំឱ្យបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពការងារ។

មានបរុសជាអ្នកកាប់អុសម្នាក់ ត្រូវថៅកែរបស់គាត់ឱ្យពូថៅដ៏មុតមួយ រួមទាំងបង្ហាញទីតាំងដែលគាត់ត្រូវទៅកាប់។ ថ្ងៃដំបូង បុរសអ្នកកាប់អុសកាប់បាន១៨ដើម។

«ពិតជាល្អខ្លាំងណាស់!» ថៅកែលាន់មាត់សរសើរគាត់ «ខំប្រឹងបន្តទៀត!» ពាក្យសម្ដីសរសើររបស់ថៅកែបានលើកទឹកចិត្តដ៏ខ្លាំងមួយ។

ថ្ងៃបន្ទាប់បុរសនោះខិតខំប្រឹងជាខ្លាំង ប៉ុន្តែគាត់កាប់បានត្រឹមតែ១៥ដើមតែប៉ុណ្ណោះ។ ថ្ងៃបន្ទាប់ទៀត បុរសនោះខំប្រឹងកាន់តែខ្លាំងថែមទៀត ប៉ុន្តែគាត់អាចកាប់បានត្រឹមតែ១០ដើម។ ថ្ងៃបន្ទាប់ៗទៀត គាត់កាប់បានកាន់តែតិចទៅៗ បើទោះបីជាគាត់ខំប្រឹងខ្លាំងណាក៏ដោយ។

គាត់និយាយក្នុងចិត្តតែម្នាក់ឯងថា «ខ្ញុំប្រហែលចុះខ្សោយកម្លាំងហើយមើលទៅ»។ គាត់ក៏បានទៅជួបថៅកែរបស់គាត់ ហើយនិយាយសុំទោស ដោយមិនដឹងថាមកពីមូលហេតុអ្វីនោះទេ បានជាមិនអាចកាប់បានច្រើន បើទោះបីជាគាត់ខំប្រឹងខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ។

ថៅកែក៏សួរគាត់ថា «តើអ្នកសំលៀងពូថៅរបស់អ្នកចុងក្រោយនៅពេលណា?»

«សំលៀង? ខ្ញុំគ្មានពេលសំលៀងពូថៅរបស់ខ្ញុំទេ។ ខ្ញុំរវល់តែខំប្រឹងកាប់ឈើ» …

ន័យអប់រំ
ពូថៅ គឺប្រៀបដូចនឹងខួរក្បាល។ ឯដើមឈើប្រៀបបាននឹងបញ្ហា។ អ្វីដែលធ្វើបានល្អនៅក្នុងថ្ងៃនេះ ជាទូទៅមិនប្រាកដថាថ្ងៃស្អែកនឹងអាចធ្វើបានល្អប្រសើរនោះឡើយ។ កុំយល់ថាអ្វីដែលអ្នកចេះនៅថ្ងៃនេះ អាចប្រើប្រាស់បានរហូតឱ្យសោះ។ អ្វីដែលអ្នកចេះនៅថ្ងៃនេះ គឺប្រើបានតែមួយគ្រាប៉ុណ្ណោះ លុះគ្រាបន្ទាប់មកវានឹងបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពដូចនឹងពូថៅ។ ដូច្នេះដើម្បីដើរទាន់ការវិវដ្ដសង្គម អ្នកត្រូវដុសខាត់ដោយការសំលៀងខួរក្បាលអ្នកជាប្រចាំ តាមរយៈការអាន ការស្ដាប់ អង្កេតអ្នកដទៃដោយចេះសួរៗ និងរក្សាការសិក្សាពេញមួយជីវិត៕

សិស្សវិទ្យាល័យធ្វើពីធីជប់លៀងលាគ្នាបង្ហាញពីជីវិតពេញដោយខ្លឹមសារ

ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សែនរីករាយលាយឡំនឹងទឹកភ្នែករបស់សិស្សានុសិស្ស សាលារៀន អន្តរទ្វីប អាមេរិកាំង នៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨នេះ គឺជាថ្ងៃជួបជុំជប់លៀងលាគ្នា ពោរពេញដោយអត្ថន័យ នៃចំណងមិត្តភាព។ ពិធីជប់លៀងលាគ្នាដែលរៀបចំធ្វើឡើងទាំងបីសាខាព្រមគ្នានេះ មានការអញ្ជើញចូលរួមពីសំណាក់ចាងហ្វាង លោកគ្រូ អ្នកគ្រូ និងសិស្សានុសិស្សជាច្រើនពាន់នាក់។

ថ្លែងប្រាប់ពីអារម្មណ៍ពិត ហោង គីមឡុង សិស្សថ្នាក់ទី១២ បាននិយាយរៀបរាប់ថា វេលាសិក្សានៅទីនេះ ពួកគេបានសាង និងបន្សល់ទុកអនុស្សាវរីយ៍យ៉ាងច្រើនជាមួយលោកគ្រូអ្នកគ្រូ ជាពិសេសគឺមិត្តភក្ដិតែម្តង។ មិត្តភក្ដិនេះហើយ ដែលដិតដាមក្នុងជីវិតសិក្សារបស់ពួកគេរាល់គ្នា។

យុវសិស្សមានវ័យ១៧ឆ្នាំរូបនេះ បានរៀបរាប់យ៉ាងដូច្នេះថា «ពិតមែនតែពេលនេះ យើងបែកគ្នា ហើយទៅរកអនាគតរៀងខ្លួន តែយើងនៅតែអាចជួបគ្នា នៅតែរាប់អានគ្នា។ អ៊ីចឹងយើងសន្យាកុំភ្លេចគ្នា ហើយនៅតែរាប់អានគ្នាជារៀងរហូត។»

ចំណែកយុវសិស្ស ជុំ វណ្ណឃាង សិស្សថ្នាក់ទី១១វិញ ក៏មិនខុសពីមិត្តភក្ដិរួមសាលាដែរ។ យុវសិស្សម្នាក់នេះ ថា បើនិយាយពីអនុស្សាវរីយ៍តាំងពីដើមរហូតមកដល់ថ្ងៃនេះ គឺបង្កើតចំណងមិត្តភាពដោយស្នាមញញឹម ដោយភាពជូរចត់ជាមួយនឹងរឿងរ៉ាវផ្សេងជាច្រើនស្ទើររាប់មិនអស់។

ពីមនុស្សម្នាក់មិនសូវមានសកម្មភាព មានការខ្មាសអៀនច្រើន ទីនេះហើយដែលជំរុញឱ្យពួកគេទទួលបាននូវបទពិសោធថ្មីៗ និងដំបូន្មានល្អៗជាច្រើនពីលោកគ្រូអ្នកគ្រូ ដែលតែងតែដាស់តឿន លើកទឹកចិត្ត និងបង្ហាត់បង្រៀនដោយភាពអត់ធ្មត់ រហូតបានក្លាយជាមនុស្សមានភាពក្លាហាន រឹងប៉ឹង និងមានក្រមសីលធម៌ក្នុងខ្លួន។

ទាក់ទងនឹងពិធីជប់លៀងលាគ្នានេះដែរ លោក ហ៊ឹម សុផាន្នី គ្រូបង្រៀនឯកទេសរូបវិទ្យា បានលើកឡើងថា ថ្វីបើថ្ងៃនេះ ជាវេលាមួយដែលបែកគ្នាក៏ពិតមែន តែគ្រូនិងសិស្សបានសាងអនុស្សាវរីយ៍ជាមួយគ្នាច្រើនតាមរយៈការបង្ហាត់បង្រៀន។ រយៈពេលសិក្សាមួយឆ្នាំពិតជាលឿនមែន ពិសេសសម្រាប់សិស្សថ្នាក់ទី១២ ហើយការជប់លៀងលាគ្នានាពេលនេះ មិនមែនជាការបញ្ចប់ជីវិតសិក្សានោះទេ តែវាគ្រាន់តែជាការចាប់ផ្ដើមជីវិតសិក្សាក្នុងការប្រលូកនៅក្នុងសង្គមប៉ុណ្ណោះ។ ការបញ្ចប់ថ្នាក់ទី១២ គឺជាការបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ចំណេះទូទៅ ហើយបន្តរៀនរស់នៅក្នុងសង្គមតាមរយៈការចាប់យកជំនាញសិក្សានៅថ្នាក់ឧត្តមសិក្សា នោះគឺជាការចាប់ផ្តើមជីវិតពិតប្រាកដ។

លោកបន្ថែមទៀតថា ទម្រាំគូរឆ្លាក់សិស្សានុសិស្សចេញជារូបភាពដ៏ស្រស់ស្អាតនៅថ្ងៃនេះ។ គ្រូៗតស៊ូខំប្រឹងប្រែងសម្បើមណាស់។ គ្រូៗបានខ្នះខ្នែងផ្ដល់ចំណេះដឹង អប់រំសុជីវធម៌ ណែនាំឱ្យចេះគោរពចាស់ទុំ ឪពុកម្តាយ លោកគ្រូអ្នកគ្រូ និងមិត្តភក្តិជាដើម។

គួរបញ្ជាក់ថា ទិដ្ឋភាពជប់លៀងលាគ្នានេះ គឺជាការជួបជុំគ្នាចែករំលែកផ្នត់គំនិត ផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធ និងចំណេះដឹងល្អៗដល់គ្នាទៅវិញទៅមកដោយស្នាមញញឹម ដើម្បីបង្កើនភាពស្និទ្ធស្នាល រម្លឹកអនុស្សាវរីយ៍ និងរក្សាចំណងមិត្តភាពជាមួយមិត្តភក្ដិរួមថ្នាក់ជានិរន្តរ៍។ ហើយនេះក៏ជាវេលាមួយបញ្ជាក់ភាពកក់ក្តៅ ពីអារម្មណ៍ពិតរវាងគ្រូនិងសិស្ស។ ការសុំអធ្យាស្រ័យចំពោះពាក្យសម្ដីមិនល្អទៅលើមិត្ត និងសុំខមាទោសពីលោកគ្រូអ្នកគ្រូជាដើម៕

ល្ខោនស្រមោលស្បែកតូច បើគ្មានអ្នកគាំទ្រ

សំឡេងទះដៃព្រមៗគ្នាបានលាន់ឡើង រួមនឹងសំឡេងហ៊ោកញ្រ្ជាវរបស់កុមារតូចៗ បន្ទាប់ពីការសម្តែងល្ខោនខ្មែរមួយប្រភេទបានបញ្ចប់។ មើលទៅពួកគេម្នាក់ៗហាក់ជក់ចិត្តនឹងទស្សនីយភាពនេះជាខ្លាំង ដោយកុមារទាំងនេះបានលើកដៃឡើងហើយនិយាយថា ចង់មើលការល្ខោនខ្មែរដែលមានវ័យចំណាស់នេះម្តងទៀត។

ស្រមោលតុក្កតាប្រកបដោយកាយវិការរស់រវើកនៅលើផ្ទាំងសំពត់ស ដៃនិងជើងអាចធ្វើចលនា ទៅតាមសំឡេង និយាយ ច្រៀង ឬអត្ថាធិប្បាយ នៃសាច់រឿងទាំងឈុតកំប្លែង និងទុក្ខសោករបស់សិល្បករ ដែលនាំអារម្មណ៍អ្នកទស្សនាទៅតាមនោះដែរ។ សិល្បៈបែបនេះគេឱ្យឈ្មោះថា ល្ខោនស្រមោលស្បែកតូច។

ដោយមើលឃើញថា ការសម្តែងល្ខោនស្រមោលស្បែកតូចនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មិនសូវទូលំទូលាយ និងច្រើនដូចកាលពីមុន សិស្សថ្នាក់ទី១១ នៃសាលារៀន អន្តរទ្វីប អាមេរិកាំង សាខាទួគោក កាលពីថ្ងៃទី១១ កក្កដា កន្លងទៅនេះ បានរួមគ្នារៀបចំការចាក់បញ្ចាំង និងបង្ហាញពីឫសគល់នៃល្ខោនខ្មែរមួយនេះឱ្យកុមារតូចៗដែលកំពុងរៀននៅថ្នាក់ទី៣ ដល់ទី៦ បានទស្សនា ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងពីល្ខោនបុរាណខ្មែរ និងឱ្យពួកគេចូលរួមថែរក្សា។

ទោះនេះជាលើកទី១ដែលកុមារភាគច្រើនបានទស្សនាល្ខោនស្រមោលស្បែកតូចនេះ តែល្ខោនដែលមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់នេះ បានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍កុមារតូចៗ ជាសិស្សសាលារៀន អន្តរទ្វីប អាមេរិកាំង ឱ្យលង់ទៅតាមដំណើរនៃសាច់រឿងនីមួយៗនោះ ក៏ដូចជាទទួលបានការគាំទ្រពីសំណាក់លោកគ្រូ អ្នកគ្រូយ៉ាងខ្លាំង។

ដោយសារតែភាពកំប្លុកកំប្លែង ភាពកំសត់ ដែលភាពប៉ិនប្រសប់របស់អ្នកសម្ដែងបានធ្វើឱ្យកុមារតូចៗចាប់អារម្មណ៍នឹងទម្រង់ល្ខោនមួយនេះសម្បើមណាស់។ ក្រោយពីទស្សនាចប់ភ្លាម កុមារទាំងនេះ បាននិយាយថា ពិតជាចង់មើលម្ដងទៀតណាស់ ព្រោះមិនងាយបានមើលការចាក់បញ្ចាំងល្ខោនបែបនេះនោះទេ។

មានវ័យ១០ឆ្នាំ កុមារី ឡាយ ម៉ីលីង និយាយរៀបរាប់ដោយទឹកមុខសប្បាយរីករាយយ៉ាងដូច្នេះថា «នេះជាលើកទី១ហើយសម្រាប់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំមិនដែលបានទស្សនាល្ខោននេះសោះពីមុនមក ពេលបានមើលទៅល្អមើល ហើយទាក់ទាញចិត្តអ្នកទាំងអស់គ្នា ព្រោះកំប្លែង និងល្អមើលជាងរឿងតុក្កតាសព្វថ្ងៃទៅទៀត»។

ស្រដៀងគ្នានេះដែរ កុមារា ស្រ៊ុន គឹមស៊ា ពិតមែនតែមានវាសនាបានចាប់កំណើតនៅក្នុងក្រុងភ្នំពេញ តែក៏មិនដែលបានទស្សនាល្ខោនស្រមោលស្បែកតូចនេះពីមុនមកដែរ។ កុមារាម្នាក់នេះ ក៏មិនខុសពីមិត្តដទៃទៀត ដែលបាននិយាយថា ពេលបានមើលល្ខោនស្រមោលស្បែកតូចមានអារម្មណ៍ថាប្លែក ព្រោះរឿងនីមួយៗអាចមើលឃើញពីការសម្ដែងរបស់សិល្បករដោយផ្ទាល់ ហើយការសម្ដែងនេះថែមទាំងបញ្ចូលការអប់រំលាយឡំនឹងភាពកំប្លុកកំប្លែងចំអកឡកឡឺយដែលធ្វើឱ្យអ្នកទស្សនាផ្ទុះសំណើច។

ជាការពិតណាស់ ល្ខោនស្រមោលស្បែកតូច ជាទម្រង់ល្ខោនដ៏មានប្រជាប្រិយដែលមានលក្ខណៈកំប្លុកកំប្លែង ងាយមើល ងាយយល់ ព្រមទាំងអាចសម្ដែងបានគ្រប់បរិយាកាស មិនថារឿងបុរាណ សម័យ ឬរឿងអប់រំបែបកំប្លែងឡើយ។

បើតាមសៀវភៅ ល្ខោនស្បែកពណ៍និងស្បែកតូច របស់លោក ពេជ្រ ទុំក្រវ៉ិល បោះពុម្ពឡើងវិញនៅឆ្នាំ២០០០ បានបញ្ជាក់ថា ទម្រង់ល្ខោននេះ មានប្រវត្តិតាំងពីមុនសម័យអង្គរមកម្ល៉េះ ព្រោះសិលាចារឹកមុនសម័យអង្គរលេខ K-155 មានចែងអំពីសិល្បការិនីសម្តែងតុក្កតាក្នុងពិធីបូជាថ្វាយចំពោះព្រះអាទិទេព «សរស្វតិ» ដែលជាអាទិទេពតំណាងឱ្យសំនួនវោហារដ៏ពីរោះនិងសិល្បៈ។ ទោះល្ខោននេះធ្លាប់មានកេរ្ដិ៍ឈ្មោះក្នុងស្រទាប់ប្រជាជនខ្មែរយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែរហូតមកទាល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះ គេមិនសូវបានឃើញមានល្ខោនស្រមោលស្បែកតូចដ៏គួរឱ្យទាក់ទាញអ្នកមើលនេះ សម្ដែងជាសាធារណៈក្នុងលក្ខណៈទូលំទូលាយនោះឡើយ។

ទាក់ទងនឹងទម្រង់ល្ខោនស្បែកតូចនេះដែរ យុវសិស្ស អ៊ីវលី វិសុទ្ធរង្ស៊ី ដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់ការសម្ដែងល្ខោននេះខ្លះៗផងដែរនោះ បានលើកឡើងថា បច្ចុប្បន្នពិតជាមិនសូវមានការសម្ដែងនៅតាមទីសាធារណៈដូចពីមុនមែន ហើយក៏មិនសូវមានអ្នកសម្ដែងច្រើនដែរ។ បញ្ហានេះព្រោះតែខ្វះធនធានមនុស្ស ខ្វះថវិកា ខ្វះការអភិរក្ស ស្របពេលរំហូរចូលវប្បធម៌បរទេស ដែលធ្វើឱ្យយុវវ័យខ្មែរជំនាន់នេះទទួលយកដូចបាក់ទំនប់ទឹកអ៊ីចឹងផងនោះ បានជំរុញសិល្បៈប្រភេទនេះឱ្យរស់នៅទាំងត្រដាបត្រដួសដូច្នេះ។

យុវសិស្សដែលស្រឡាញ់នឹងការថែក្សាមរតកដូនតាខ្មែររូបនេះ បានលើកឡើងទៀតថា «ខ្ញុំទទួលស្គាល់ថាវាមិនទាន់ទូលំទូលាយនៅឡើយទេ។ ដោយសារតែទី១ យើងខ្វះធនធានមនុស្ស រួមទាំងកញ្ចប់ថវិកា។ ដូច្នេះអ្វីដែលយើងអាចធ្វើបាននៅពេលនេះ គឺបញ្ជ្រាបយុវជន បញ្ជ្រាបក្មេងឱ្យចាប់អារម្មណ៍នឹងលើកតម្កើងឡើងវិញ។»

ដោយមើលឃើញពីសារៈសំខាន់ និងហានិភ័យនៃការបាត់បង់សិល្បៈល្ខោនស្បែកតូច ទាំងអ្នកជំនាញ និងអ្នកដែលបានទស្សនាសិល្បៈចំណាស់មួយនេះជំរុញឱ្យគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធព្រមទាំងសាធារណជនទាំងអស់ចូលរួមថែរក្សានិងលើកស្ទួយសិល្បៈជាតិ ដើម្បីរក្សាកេរ្តិ៍មរតកវប្បធម៌នេះឱ្យបានគង់វង្ស៕

«ផ្ការាក់» ដ៏ពេញនិយមកាលពីជំនាន់ដើមក្លាយជាផ្កាអបលក្ខណ៍?

នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មនុស្សស្ទើគ្រប់គ្នាយល់ថា ផ្កា «រាក់» ជាផ្កាអបលក្ខណ៍ ដោយសារតែគេនិយមប្រើក្នុងពិធីបុណ្យសព ក៏ប៉ុន្តែសម្រាប់យុវជនម្នាក់មកពីសាលារៀន អន្តរទ្វីប អាមេរិកាំង បានស្រាវជ្រាវពីលក្ខណៈពិសេសនៃផ្កាមួយប្រភេទនេះនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ។ បន្ទាប់ពីការស្រាវជ្រាវ សិស្សសាលារៀនល្បីខាងវិន័យតឹងរ៉ឹងមួយនេះបានលើកឡើងថា ការយល់ចំពោះផ្កានេះជាផ្កាអបលក្ខណ៍ ឬផ្កាអារក្ស គឺជាការយល់ខុសទាំងស្រុង ព្រោះផ្ការាក់ គឺជាប្រភេទផ្កាមួយម្យ៉ាងដែលមានគុណប្រយោជន៍ច្រើននៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ដែលមនុស្សភាគច្រើនមិនបានចាប់អារម្មណ៍ ឬមើលរំលងពីអត្ថប្រយោជន៍នេះ។

តើផ្ការាក់មានប្រវត្តិ និងគុណប្រយោជន៍អ្វីខ្លះនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ? សូមអាចបទយកការណ៍ខ្លីរបស់លោក តន វិបុល ដូចតទៅ៖

គឺនៅក្នុងបទបង្ហាញស្តីពីការស្រាវជ្រាវអំពី «ផ្ការាក់» កាលពីថ្ងៃទី១៩ មិថុនា ដោយមានការចូលរួមពីសិស្សសាលារៀន អន្តរទ្វីប អាមេរិកាំង ប្រមាណជាង៣០នាក់ ក្រុមសិស្សដែលស្រាវជ្រាវអំពីអត្ថប្រយោជន៍របស់ផ្កានេះ ក៏បង្ហាញពីរបៀបនៃការក្រងផ្ការាក់ផងដែរ។

ស្ថិតក្នុងសកម្មភាពដ៏មមាញឹកអមដោយបទភ្លេងប្រជាប្រិយខ្មែរផងនោះ មើលទៅពួកគេម្នាក់ៗបានផ្ដោតយកចិត្តទុកដាក់ក្រងផ្ការាក់ យ៉ាងមានរបៀប។ ក្នុងចំណោមយុវសិស្សកំពុងមមាញឹកនេះ យុវតី សំ សិរីកញ្ញា និយាយបណ្ដើរ ដៃកាន់លួសចាក់ដោតផ្កាយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់បណ្ដើរ ដោយក្ដីរួសរាយថា «ខ្ញុំចង់ឱ្យកូនខ្មែរបានយល់ដឹងពីផ្កានេះឱ្យបានទូលំទូលាយ ព្រោះមិនចង់ឃើញពួកគាត់យល់ច្រឡំថា ជាផ្កាអបលក្ខណ៍អីទេ។ វាមិនមែនជាផ្កាប្រភេទហ្នឹងទេ តាមពិតជាផ្កាល្អ ជាផ្កាមានតម្លៃ តែមនុស្សភាគច្រើនតែងតែយល់ច្រឡំពីអត្ថន័យនៃផ្កាហ្នឹង…»។

ស្ថិតក្នុងសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណី យុវតី ប្រិមប្រិយ ដែនសុភាវី ចេះក្រងផ្ដារាក់នេះបានយ៉ាងស្រស់ស្អាតមិនចាញ់អ្នកជំនាញទេ។ យុវតីវ័យ១៥ឆ្នាំរូបនេះ ក៏មិនខុសពីមិត្តភក្ដិដទៃដែរ គឺទើបតែដឹងពីមានវត្តមានផ្កានេះប៉ុណ្ណោះ។ ដែនសុភាវី និយាយថា ផ្ដារាក់មានវត្តមានលើទឹកដីខ្មែរស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង មិនថានៅស្រុកស្រែចម្ការទេ សូម្បីតែនៅជាយរាជធានីភ្នំពេញក៏ឃើញមានដុះយ៉ាងព្រោងព្រាតដែរ។

“រាក់” ជាឈ្មោះឈើតូចមានស្លឹកក្រាស់ពណ៌សប្រផេះប៉ុនៗបាតដៃនិងមានជ័រស។ រុក្ខជាតិរាក់មាន២ប្រភេទ គឺ រាក់ស មានផ្កាពណ៌ស និងរាក់ក្រហម មានផ្កាពណ៌ស្វាយស្រគាំ។ ផ្ការាក់ទាំង២យ៉ាងនេះ មានក្លិនក្រអូបលាយក្រពុលបន្តិចៗ។ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរនិយមប្រើផ្កានេះ នៅក្នុងពិធីបុណ្យសព ជាពិសេសប្រជាជនខ្មែរបានយកនេះទៅតុបតែងលើមឈូស។ ចំណុចនេះនាំឱ្យមនុស្សភាគច្រើនគិតថា ផ្កានេះជាផ្កាខ្មោចសម្រាប់តែងក្នុងបុណ្យសព ដោយយល់ខុសលើផ្ការាក់ដូចផ្កាចន្ធូ។

សម្រាប់យុវតី ដែនសុភាវី ការយល់ឃើញបែបនេះ ជារឿងដែលគួរឱ្យសោកស្ដាយចំពោះផ្ការាក់ ខណៈដែលប្រទេសជិតខាងបានខិតខំដាំ ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ពីវា តែខ្មែរបែរចាត់ទុកជាផ្កាអបលក្ខណ៍ទៅវិញ។

ដែនសុភាវី និយាយដូច្នេះថា «តាមពិតទៅផ្កាហ្នឹងនាំសិរីសួស្ដី តំណាងប្រសិទ្ធិពរជ័យ មង្គលសិរីសួស្តី និងមានភាពស្រស់ស្អាតទៅទៀត បើគេដាំវាដើម្បីលម្អនៅមុខគេហដ្ឋាន ពុំមែនប្រើសម្រាប់តែលម្អមឈូសសពនោះទេ។ ក្រៅពីនេះគេអាចប្រើវាដើម្បីលម្អលើខ្លួនប្រាណ នៅតាមពិដាននានាជាដើម»។

ផ្ការាក់ ជាផ្កាដ៏ពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ប្រជាជនពីអតីតកាល។ បើយោងតាមឯកសារមួយចំនួនតាមរយៈគំនូរនៅថែវ ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត ដែលមានរូបភាពស-ខ្មៅ ដែលបានបន្សល់ពីសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម និងខ្សែភាពយន្តអប្សរា ដែលសម្ដែងដោយព្រះបុត្រី នរោត្តមបុប្ផាទេវី គេសង្កេតឃើញមានការយកផ្ការាក់នេះ ដាក់ជារំយោលតាមពិដាន បង្អួច ដោយលម្អលើពានស្លានៅក្នុងពិធីមង្គលការកូនប្រុសកូនស្រីក្រងធ្វើជាឆ័ត្ររូតជាដើម។

អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិ និងគុណប្រយោជន៍ផ្កានេះ យុវសិស្ស ទី ដារ៉ូ បានបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ផ្ការាក់យ៉ាងដូច្នេះថា នៅផ្នែកខាងក្នុងនៃផ្កានេះ មានរាងដូចជាមកុដ។ យុវសិស្សរូបនេះ បានស្រាវជ្រាវឃើញថា ផ្ការាក់មានប្រវត្តិនៅក្នុងសង្គមខ្មែរតាំងពីជាង១០០មុន ឬអាចលើសនេះទៅទៀត។ ផ្ការាក់ពេញនិយមខ្លាំងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទហ្លូងនរោត្តម ហើយគំនូរផ្ការាក់ក្នុងព្រះកែវមរកតបានរក្សាទុករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

សម្រាប់ដារ៉ូផ្ទាល់មិនយល់ស្របទេដែលថា ផ្ការាក់ជាផ្កាអបលក្ខណ៍នោះ ផ្ទុយមកវិញដារ៉ូចង់ឃើញប្រជាជនខ្មែរគាំទ្រផ្ការាក់ដូចកាលពីសម័យបុរាណឡើងវិញ។ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរមានប្រយោជន៍ច្រើន ដែលគេមិនបានចាប់អារម្មណ៍ ឬមិនបានដឹងពីប្រយោជន៍របស់វា។

ដារ៉ូបញ្ជាក់ទៀតថា «ផ្កានេះមានគុណប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់ អាចយកធ្វើជាចំណីចិញ្ចឹមសត្វចង្រិត ធ្វើជាថ្នាំព្យាបាលសត្វ ហើយផ្កានេះក៏ជាផ្នែកមួយបម្រើក្នុងវិស័យសិល្បៈផងដែរ។ នៅក្នុងវិស័យសិល្បៈ គេអាចច្នៃជា រចនាបថក្បាច់ រចនាម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ប្រណីពៃខ្មែរ។ តាមរយៈនេះ គេថែមទាំងអាចយកទៅធ្វើជាអាជីវកម្មបានផងដែរ។»

ទាក់ទងនឹងសកម្មភាពនេះ សាស្រ្ដាចារ្យ នៅសាលារៀន អន្តរទ្វីប អាមេរិកាំង លោកស្រី ហ៊ិន ស្រីពៅ ពេញចិត្តដែលសិស្សានុសិស្សចាប់អារម្មណ៍ ហើយបានស្រាវជ្រាវរកឃើញនូវប្រភេទផ្កា ដែលខ្មែរធ្លាប់បានប្រើប្រាស់យ៉ាងពេញនិយមកាលពីជំនាន់អតីតកាល។ នេះជាសមិទ្ធផលមួយដែលគួរតែនាំគ្នាសិក្សានូវអ្វីដែលជារបស់ខ្មែរបន្តទៀត៕

ការតស៊ូ ដារា វិឆៃ ទទួលអាហារូបករណ៍សិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យពីលោក គួច ម៉េងលី

យុវជន ដារា វិឆៃ ទើបតែចូលបម្រើការងារ នៅក្នុងក្រុមហ៊ុន ម៉េងលី ជេ.គួច អេឌ្យូខេសិន ដែលជាក្រុមហ៊ុនអប់រំឯកជនដ៏មានប្រជាប្រិយភាពមួយនៅរាជធានីភ្នំពេញ ក្នុងតួនាទីជាអ្នកអនាម័យ។ ថ្វីដ្បិតតែមានកាយសម្បទាមិនសូវមាំមួន ដូចបុគ្គលិកដទៃ ប៉ុន្តែបុរសអានាម័យវ័យក្មេងរូបនេះ ជាមនុស្សឧស្សាហ៍ព្យាយាម និងស្រលាញ់ការសិក្សា រហូតទទួលបានការអាណិតស្រលាញ់ពីលោក ឧកញ៉ា វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី ផ្តល់ទាំងការងារនិងអាហារូបករណ៍សិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រនៅមហាវិទ្យាល័យ រយៈពេល៤ឆ្នាំ។ សម្រាប់ វិឆៃ អាហារូបករណ៍នេះ គឺជាមហាបុណ្យក្នុងមួយឆាកជីវិត។

តើខ្សែជីវិតយុវជនរូបនេះ មានអ្វីខុសប្លែកពីយុវជនទូទៅ?

ស្ថិតក្នុងវ័យ២០ឆ្នាំ ដារា វិឆៃ មានដើមកំណើតនៅសង្កាត់ចាក់អង្រែក្រោម រាជធានីភ្នំពេញ ក្នុងគ្រួសារមួយដែលមានជីវភាពក្រោមមធ្យម។

ក្នុងដៃកាន់អំបោសឱនងើបៗ អមដោយកាយវិការរស់រវើកទៅមុខ ថយក្រោយ និងទៅឆ្វេង មកស្ដាំ យុវជនរាងល្អិតរូបនេះ បានរៀបរាប់ពីដំណើរជីវិតរបស់ខ្លួនថា មុននឹងមកធ្វើការងារនៅក្រុមហ៊ុនអប់រំមួយនេះ ជីវិតខ្លួនឆ្លងកាត់នូវជូរចត់យ៉ាងច្រើន។ បុរសកូនអ្នកទីក្រុង តែគ្មានវាសនាល្អដូចឈ្មោះអ្នកក្រុងរូបនេះ បានរៀបរាប់ថា ខ្លួនចាប់កំណើតមិនទាន់បានមួយខួបត្រឹមត្រូវផង ឪពុកនិងម្ដាយបានចែកផ្លូវគ្នាទៅហើយ។ ឪពុកមានគ្រួសារថ្មីដោយបានបន្សល់ទុករូបខ្លួននិងបងប្រុសម្នាក់ទៀតឱ្យនៅជាមួយនឹងម្ដាយជាអ្នកមើលថែ។

ផុតពីឪពុកម្ដាយចែកផ្លូវគ្នាដើរមិនទាន់បានប៉ុន្មាន ទារកនេះ បានជួបរឿងអកុសលមួយទៀត នោះគឺការស្វិតចំហៀងខ្លួន។ ស្វិតមួយចំហៀងខ្លួន ក៏ដោយសារតែការចាក់ថ្នាំបង្កាខុសបច្ចេកទេសរបស់ពេទ្យ។ តាមពិតទៅពេលខ្លះ វិឆៃក៏មានការអន់ចិត្តនឹងខ្លួនឯងដែលកើតមកគ្មានឪពុកហៅនឹងគេ ហើយមួយរឿងទៀត ដែលធ្វើឱ្យវិឆៃរឹតតែតូចចិត្តបំផុតនោះគឺកាយសម្បទាអត់រឹងមាំដូចគេនេះឯង។

ធ្លាក់ខ្លួនជាកូនគ្មានឪពុក គឺជាការខ្វះភាពកក់ក្តៅដ៏ធំមួយនៅក្នុងគ្រួសារ ហើយទុក្ខមួយទៀត គឺប្រឈមនឹងការរស់នៅ ព្រមទាំងការរៀនសូត្រ។ ទុក្ខនេះរឹតតែធ្ងន់ធ្ងរ ប្រសិនបើធ្លាក់ទៅលើគ្រួសារណា ដែលមានជីវភាពខ្សត់ខ្សោយខ្លាំង។

ជាកូនពៅក្នុងចំណោមបងប្អូនពីរនាក់ យុវជនបាត់បង់ជម្រកត្រជាក់ត្រជុំក្នុងគ្រួសាររូបនេះ បានរម្លឹកពីភាពលំបាករបស់ម្ដាយក្នុងការផ្គង់ផ្ដងគ្រួសារ សម្រាប់ថ្លៃផ្ទះជួល និងការសិក្សារបស់ខ្លួនថា ចាប់តាំងពីគ្មានឪពុកមក បន្ទុកគ្រួសារគ្រប់បែបយ៉ាងបានធ្លាក់ទៅលើម្ដាយជាស្រ្ដីមេម៉ាយ។ ក្នុងនាមជាស្រ្ដីមេម៉ាយ បានជម្នះពុះពារាល់ឧបសគ្គ និងបានលះបង់គ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីចិញ្ចឹមនិងអប់រំកូន ដោយនៅពេលថ្ងៃធ្វើការជាកម្មការនីរោងចក្រ និងពេលយប់ធ្វើការជាអ្នកទទួលភ្ញៀវនៅក្នុងភោជនីយដ្ឋានដោយមិនគិតពីការនឿយហត់របស់ខ្លួន។

យុវជន ដារា វិឆៃ និយាយបន្តទាំងទឹកមុខក្រៀមក្រំថា «ពេលថ្ងៃម៉ាក់ធ្វើការរោងចក្រ ហើយឆ្លៀតធ្វើការនៅក្នុងភោជនីយដ្ឋាននៅពេលយប់បន្ថែមទៀត ដើម្បីឱ្យពួកខ្ញុំបានរៀនចប់នៅថ្នាក់វិទ្យាល័យ។ នៅពេលខ្ញុំឃើញម៉ាក់ធ្វើច្រើនដោយមិនគិតពីការនឿយហត់បែបនេះ។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍អាណិតគាត់ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនអាចជួយអ្វីគាត់បានសោះ ក្រៅតែពីខំរៀនឱ្យពូកែ។ ទីបំផុតខ្ញុំបានក្លាយជាសិស្សពូកែប្រចាំសាលា។»

ថ្វីដ្បិតតែកំលុងពេលរៀនសូត្រ ដារា វិឆៃ ត្រូវរងការរិះគន់ពីសំណាក់អ្នកដទៃយ៉ាងណាក៏ដោយ តែអ្វីទាំងនេះពុំបានធ្វើឱ្យ វិឆៃ បាក់ទឹកចិត្តក្នុងការសិក្សាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ មានតែជំរុញឱ្យ វិឆៃ ខិតខំរៀនរហូតទទួលបានអាហារូបករណ៍ តាមរយៈការប្រឡងសំណេរក្រោមប្រធាន «ខ្ញុំជាមនុស្សល្អ ល្អចំពោះអ្នកដទៃ» ទៀតផង។ ដោយសារតែភាពឧស្សាហ៍ព្យាយាម និងរៀនពូកែផង ទោះបីជាស្វិតមួយចំហៀងខ្លួន ក៏វិឆៃទទួលបានការរាប់អានច្រើនពីសំណាក់មិត្តភក្តិរួមសាលា។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នោះ គឺការព្យាយាមរៀនសូត្រទាំងខ្លួនគ្មានសម្ភារៈសិក្សាគ្រាប់គ្រាន់ ខណៈកូនអ្នកមានភាគច្រើនចង់បានអ្វីតាមតែចិត្ត។

ចំពោះជីវភាពក្នុងការសិក្សា យុវជនរូបនេះនិយាយទៀតថា «ទោះខ្ញុំមានលុយក៏មិនហ៊ានចំណាយដែរ ហើយណាមួយពីផ្ទះទៅសាលាក៏ឆ្ងាយទៀត។ ខ្ញុំគ្មានមធ្យមបាយធ្វើដំណើរអ្វីក្រៅពីដើរឡើយ គឺដើរពីចាក់អង្រែក្រោមទៅសាលារៀននៅផ្សារដើថ្កូវ ខណៈដែលកាយសម្បទាខ្ញុំទន់ជ្រាយផងនោះ។ ដូច្នេះខ្ញុំមានតែជំរុញលើកទឹកចិត្ត និងការប្រើខួរក្បាលតែប៉ុណ្ណោះទេ ដែលអាចជួយជីវិតបាន។»

បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ថ្នាក់វិទ្យាល័យ ដោយសារតែកាយសម្បទាមិនគ្រប់គ្រាន់នេះហើយ គឺជាបញ្ហាចម្បងមួយដែលនាំឱ្យវិឆៃរកការងារធ្វើមិនបាន។ ក្រោយចប់បាក់ឌុប វិឆៃខំប្រឹងស្វះស្វែងរកការងារនៅតាមបណ្ដាក្រុមហ៊ុនជាច្រើនដែរ តែក្រុមហ៊ុនទាំងនោះពុំបានទទួលយកមកធ្វើការឡើយ។ ម្យ៉ាងដោយសារតែកម្រិតសិក្សាត្រឹមថ្នាក់មធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ គឺពិតជាពិបាកនឹងរកការធ្វើណាស់ទៅហើយ ចុះទម្រាំគ្មានកាយសម្បទារឹកមាំទៀត គឺរឹតតែពិបាកសម្រាប់វិឆៃ។

ទីបំផុតទៅ វិឆៃ បានចូលបម្រើការនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនម៉េងលី ជេ. គួច អេឌ្យូខេសិន ក្នុងតួទាទីជាអ្នកសម្អាត។ ពិតមែនតែ វិឆៃ ធ្វើការនៅទីនេះជាអ្នកស្អាត តែអ្វីដែលគួរឱ្យរីករាយនោះ គឺវិឆៃទទួលបានអាហារូបករណ៍ពីលោកឧកញ៉ា វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី ដែលជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន ដើម្បីសិក្សាថ្នាក់បរិបញ្ញាបត្រនៅមហាវិទ្យាល័យផងដែរ។

ទាក់ទងនឹងអាហារូករណ៍នេះ វិឆៃ បានលើកឡើងដោយភាពរីករាយថា «ការផ្ដល់អាហារូបករណ៍នេះ ពិតជាមិនគួរឱ្យជឿ ដែលនៅសុខៗម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនបានផ្ដល់អាហារូបរកណ៍ ដើម្បីសិក្សានៅថ្នាក់ឧត្តមសិក្សា។ ទោះបីជាការងារនៅទីនេះជាអ្នកសម្អាត ហើយទទួលការរិះពីអ្នកដទៃក៏ដោយ តែវាគឺជាឱកាសដ៏កម្រមួយសម្រាប់ខ្ញុំ ព្រោះលោកឧកញ៉ាបានផ្ដល់ឱកាសឱ្យខ្ញុំបានកសាងជីវិតថ្មី ដូចជាផ្ដល់ពន្លឺអនាគតដ៏ល្អឱ្យខ្ញុំជាមួយនឹងអាហារូបករណ៍របស់គាត់។ បើចំណេះដឹងអត់ខ្លាំង មានដៃជើងអ៊ីចឹង ហើយអត់ទទួលយកឱកាសនេះ បើគិតពីអនាគត គឺអត់ទៅមុខទេ។ ប្រសិនខ្ញុំមិនបានរៀន ដូចជាខ្ញុំបានបោះបង់ឱកាសមួយអ៊ីចឹងដែរ។»

បន្ថែមលើនេះ វិឆៃ លើកឡើងថា ចាប់តាំងពីចូលបម្រើការនៅក្រុមហ៊ុមអប់រំដែលក្នុងមួយឆ្នាំបានបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្សកម្ពុជាបានជាច្រើនម៉ឺននាក់នេះ វិឆៃមានផ្លាស់ប្ដូរច្រើនទាក់ទងទៅនឹងការងារ ទាក់ទងទៅនឹងសង្គម ហើយរឹតតែស្គាល់ពីខ្លួនឯងច្បាស់ជាងមុខ។ ក្នុងដំណាក់កាល វិឆៃបានកសាងជីវិតថ្មី ដោយធ្វើការបណ្ដើរ និងរៀនបណ្ដើរនៅថ្ងៃសៅរ៍-អាទិត្យ៕

តួនាទីព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងសង្គមខ្មែរ

ព្រះពុទ្ធសាសនាបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅចូលទៅក្នុងសង្គមខ្មែរតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ដែលដូនតាខ្មែរបានគោរពប្រតិបត្តិយ៉ាងខ្ចាប់ខ្ជួន ក៏បុន្តែនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មានសាសនាដទៃជាច្រើនបានចូលមកស្រុកខ្មែរ ហើយកំពុងតែរត់ប្រណាំងនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា ជាពិសេសចរន្តសាសនាបស្ចឹមប្រទេស ក៏ដូចជាអឺរ៉ុបបានចូលមកផ្សព្វផ្សាយលើទឹកដីខ្មែរ តាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលបានបើកទូលាយសិទ្ធិជំនឿសាសនាដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ខ្មែរនៅតែមិនអាចដកចិត្តគំនិតចេញពីសាសនាមួយនេះបានឡើយ។

តើតួនាទីព្រះពុទ្ធសាសនាមានសារៈសំខាន់យ៉ាងដូចម្តេចចំពោះសង្គមខ្មែរ?
ព្រះពុទ្ធសាសនា គឺពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធក្នុងការទ្រទ្រង់លោក ដែលបង្ហាញពីសេចក្ដីពិតរបស់ធម្មជាតិ ហើយទ្រឹស្ដីទាំងនោះជំរុញឱ្យមនុស្សជាតិទទួលយកទៅប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតការដឹកនាំ ត្រឹះរិះពិចារណាធ្វើអ្វីមួយទៅតាមហេតុបច័្ចយលំនាំព្រះធម៌។ ព្រះធម៌នេះហើយ ដែលទ្រទ្រង់លោកឱ្យស្គាល់អំពើអាក្រក់ ល្អ បុណ្យ បាប សុខ ទុក្ខ និងវិនិច្ឆ័យរកយុត្តិធម៌ អយុត្តិធម៌ ព្រមទាំងដោះស្រាយបញ្ហា ដែលជាមធ្យោបាយក្នុងការអភិវឌ្ឍសង្គម។ មានហេតុផលច្រើនដែលអាចយកមកពន្យល់ឱ្យឃើញពីតួនាទីព្រះពុទ្ធសាសនាចំពោះសង្គមខ្មែរ។

ជុំវិញបរិបទខាងលើបានស្ដែងឱ្យឃើញថា នៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ព្រះពុទ្ធសាសនាកំពុងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការអភិវឌ្ឍសង្គមកម្ពុជាលើការជួយបណ្តុះសីលធម៌ដល់ជាតិខ្មែរ។ ជាក់ស្តែង គេសង្កេតឃើញមានព្រះសង្ឃជាច្រើនអង្គកំពុងបានចូលរួមធ្វើសកម្មភាពជួយដល់ការអភិវឌ្ឍសង្គមខ្មែរ តាមរយៈការចុះអប់រំចិត្តគំនិតមនុស្សឱ្យល្អប្រពៃដោយផ្ទាល់នៅតាមសហគមន៍ និងបានទេសនាអប់រំពីធម៌វិន័យ ព្រមទាំងជួយបណ្ដុះសីលធម៌ដល់ជាតិខ្មែរតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនានាមានវិទ្យុ ទូរទស្សន៍ ជាដើម។

ជាមួយនឹងគ្នានេះ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏បានជួយបង្កើតហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធបម្រើវិស័យសង្គមកិច្ច ដូចឯកសារមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសង្គមវិជ្ជារបស់លោកសាស្រ្ដាចារ្យបណ្ឌិត វង្ស អែមសំអាន ត្រង់ទំព័រ២១៣ ដល់២១៦ បានបង្ហាញថា សាសនាជាភ្នាក់ងារដ៏មានតម្លៃក្នុងការត្រួតពិនិត្យសង្គម ហើយបានបំពេញតួនាទីដ៏សំខាន់ក្នុងសង្គមនោះ ក្នុងការធ្វើឱ្យសង្គមមានរបៀបរៀបរយ ហើយថែមទាំងមានឥទ្ធិពលលើការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមកិច្ចផងដែរ។

តួនាទីដ៏សំខាន់មួយទៀត ដែលគេមិនអាចមើលរំលងនោះ គឺព្រះពុទ្ធសាសនានិងវប្បធម៌។ នៅលើទំព័រទី១៥៥ នៃសៀវភៅសង្គមវិជ្ជាជនបទរបស់លោកសាស្រ្ដាចារ្យបណ្ឌិត វង្ស អែមសំអាន បានលើកឡើងផងដែរថា នៅក្នុងវប្យធម៌ខ្មែរ នៅតាមវត្តអារាមជាកន្លែងគោរពបូជា ដែលក្លាយទៅជាមជ្ឈមណ្ឌល នៅក្នុងសម័យបុរាណ និងសហសម័យមកម្ល៉េះ។ ទាំងនេះ គេនៅមិនទាន់និយាយតួនាទីព្រះពុទ្ធសាសនាមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយផង។ បើយើងធ្វើការពិនិត្យលើនយោបាយថ្នាក់ដឹកនាំស្រុកខ្មែរបានច្បិចយកទ្រឹស្ដីព្រះពុទ្ធសាសនាបញ្ចូលទៅក្នុងច្បាប់ ដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេស ដូចជាច្បាប់មិនឱ្យមានការកាត់ទោសប្រហារជីវិត ការគោរពសិទ្ធ ការរើសអើងវណ្ណៈជាដើម។

ជារួមមក តួនាទីព្រះពុទ្ធសាសនាពិតជាបានចូលរួមចំណែកទ្រទ្រង់ និងអភិវឌ្ឍសង្គមខ្មែរច្រើន ដោយរាប់ចាប់ពីការជួយបណ្ដុះគុណធម៌ សីលធម៌ដល់ជាតិខ្មែរ អប់រំចិត្តគំនិតមនុស្សឱ្យល្អប្រពៃ រួមទាំងទ្រទ្រងវប្បធម៌ខ្មែរ…៕

គ្រូបង្រៀនឆ្នើមនៅសាលា គួច ម៉េងលី ទួលបេង ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាមួយនឹងពានរង្វាន់អន្តរជាតិ

រយៈពេល៥ឆ្នាំក្នុងតួនាទីជាគ្រូបង្រៀននៅសាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង ខេត្តកំពុងចាម លោក ណន ដារី ត្រូវបានជ្រើសរើសជាគ្រូពានរង្វាន់សម្ដេចចៅហ្វាមហាចក្រីទី៤ រួមជាមួយលោកគ្រូអ្នកគ្រូពីប្រទេសផ្សេងៗក្នុងកាលកន្លងទៅថ្មីៗនេះ។

លោកបានអះអាងថា ជោគជ័យនេះ ជាមោទកភាពមួយសម្រាប់វិស័យអប់រំនៅកម្ពុជា ជាពិសេសបានលើកកិត្តិយសសាលា លោកគ្រូអ្នកគ្រូ និងមុខមាត់របស់សហគមន៍ តែងតែគាំទ្រនិងទុកដាក់លើការបង្រៀនរបស់លោកគ្រូអ្នកគ្រូ។

មិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយដែលលោកបានក្លាយជាគ្រូបង្រៀនឆ្នើមត្រូវបានជ្រើសរើសជាគ្រូពានរង្វាន់សម្ដេចចៅហ្វាមហាចក្រីទី៤ ដែលពានរង្វាន់លំដាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីលើកតម្កើងកិត្យានុភាពដល់គ្រូឆ្នើមនៅកម្រិតសិក្សាថ្នាក់មូលដ្ឋាន នៃបណ្តាប្រទេសនានានៅក្នុងអាស៊ាន និងទីម័រឡេស្តេចំនួន១១ប្រទេស ដោយប្រកាន់តាមគោលការណ៍គុណភាពអប់រំ ស្ថិតនៅលើគុណភាពគ្រូបង្រៀន។ គុណភាពគ្រូបង្រៀន ដែលមានឥទ្ធិពលចំពោះការស្ថាបនាធនធានមនុស្សដែលប្រកបដោយគុណភាព និងដើម្បីលើកស្ទួយព្រះកិត្តិនាមនៃសម្តេចព្រះរាជកន្និដ្ឋា គឺព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍មហាចក្រី សិរិនថន ដែលព្រះអង្គមានព្រះប្រាជ្ញាញ្ញាណវៀងវៃ និងមានព្រះគុណូបការៈដ៏ធំធេងក្នុងវិស័យអប់រំ ទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។

លោក ណន ដារី បានថ្លែងមកកាន់អ្នកយកសារព័ត៌មាន The Intercon rooster ដោយរីករាយថា លោកបង្រៀននៅសាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង ខេត្តកំពង់ចាម រយៈពេល៥ឆ្នាំហើយ។ រយៈពេល៥ឆ្នាំមកនេះ លោកខិតខំប្រឹងប្រែងបង្រៀនសិស្សដោយការយកទុកដាក់ ដើម្បីផ្តល់នូវចំណេះដឹងដល់សិស្សតាមបច្ចេកទេស និងទេពកោសល្យបង្រៀនរបស់លោក រហូតបានទទួលពានរង្វាន់អន្តរជាតិមួយនេះ តែពានរង្វាន់នេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការវាយតម្លៃជាច្រើនទៀតទៅតាមលំដាក់ថ្នាក់។

លោកថ្លែងបន្តថា៖ «ខ្ញុំមិនដែលរំពឹងទេក្នុងការទទួលបានពានរង្វាន់លំដាប់អាស៊ាននេះ។ ខ្ញុំគ្រាន់តែរំពឹងថានៅពេលដែលខ្ញុំចេញបង្រៀនដំបូង គឺយ៉ាងណាខ្ញុំធ្វើឱ្យការបង្រៀនរបស់ខ្ញុំឱ្យល្អ ដើម្បីសិស្សគាត់ទទួលបាននូវចំណេះដឹង អាចផ្លាស់ប្ដូរផ្នត់គំនិតនៅក្នុងតំបន់នេះ។ ខ្ញុំគិតថានៅក្នុងតំបន់នេះ ប្រជាជនភាគច្រើនគាត់ជាប្រជាកសិករ។ អ៊ីចឹងនៅក្នុងការអប់រំដំបូង គាត់មិនសូវផ្ដល់តម្លៃក្នុងការអប់រំ។ នៅពេលយើងមកដល់ទីនេះ គឺសាលាមានការអភិវឌ្ឍ គ្រូមានសមត្ថភាព សិស្សមានការចូលរួមកើនឡើងច្រើន។ អ៊ីចឹងខ្ញុំគិតថាឪពុកម្ដាយសិស្សមួយចំនួននៅក្នុងនេះ គាត់បានផ្លាស់ប្ដូរផ្នត់គំនិតអំពីការឱតម្លៃក្នុងការអប់រំ»។

ក្នុងវ័យ២៥ឆ្នាំ លោក ណន ដារី ជាកូនកសិកររស់នៅខេត្តកំពង់ចាម មានបងប្អូន៨នាក់។ ក្នុងចំណោមបងប្អូន៨នាក់ លោកថ្លែងថា គឺមានតែរូបលោកម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលរៀនបានខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេនៅក្នុងគ្រួសារ ព្រោះតែគ្រួសារមានជីវភាពខ្វះខាតខ្លាំងទើបមិនអាចទំនុកបម្រុងកូនទាំងអស់រៀនបានខ្ពស់។

ដោយការស្រឡាញ់ និងការយល់ច្បាស់ពីសារៈសំខាន់នៃការអប់រំ លោកដារីបានពុះពារគ្រប់បែបយ៉ាង ដូចជាការដើរស៊ីឈ្នួលដកដំឡូងគេ ដើម្បីបានកម្រៃគ្រាន់នឹងទំនុកបម្រុងលើការសិក្សារបស់ខ្លួន ទោះបីជាខ្លួនបានជាប់ទទួលអាហារូបករណ៍ពេទ្យសិក្សានៅថ្នាក់មហាវិទ្យាល័យក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារគ្មានលទ្ធភាពគ្រាន់ លោកក៏បានបោះបង់វាចោល ខណៈលោកបានប្រឡងជាប់គ្រូបង្រៀន ហើយចេញមកបង្រៀននៅសាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង ខេត្តកំពង់ចាម ជាសាលារៀនដ៏ប្រណិតមួយ ដែលមានលោកឧកញ៉ា វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី ជាម្ចាស់ជំនួយក្នុងការសាងសង់ទាំងអគារសិក្សា និងហេដ្ឋានរចនាសម្ពន្ធទាំងស្រុង។

លោកថ្លែងថា៖ «កាលពីដំបូងឡើយ ខ្ញុំគិតថាខ្ញុំអត់ទាន់ទទួលស្គាល់ខ្លួនឯងគ្រូបង្រៀនទេ ពីព្រោះគិតថា វាជាការលំបាក ពីព្រោះយើងបង្រៀនក្មេង គឺយើងស្របទៅតាមក្មេងច្រើន តែនៅពេលយើងស្គាល់អំពីវិធីសាស្ត្របង្រៀនឬស្គាល់អំពីសិស្សច្បាស់លាស់ហើយ ខ្ញុំគិតថាវាមានការងាយស្រួលជាងចំពោះខ្ញុំវិញ ពីព្រោះអីក្មេងគាត់ចូលចិត្តការសប្បាយ។ អ៊ីចឹងបើយើងស្របទៅតាមការសប្បាយជាមួយគាត់ នោះនឹងធ្វើឱ្យការងាររបស់យើង គឺដោយរលូន»។

លោកបន្ថែមថា តាមរយៈការចូលរួមអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សប្រកបដោយគុណភាពនេះ លោកដារីបានរួមចំណែកអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សជាមួយគ្រូបង្រៀនផ្សេងៗប្រកបដោយគុណភាព សាលារៀនរីកចម្រើន ឈានដល់មានគ្រូឆ្នើម ដោយសារការទទួលស្គាល់ និងគាំទ្រនូវបច្ចេកទេសបង្រៀនពីសិស្ស ប្រជាសហគមន៍ និងគណៈគ្រប់គ្រងសាលា រួមទាំងការផ្ដល់ជំនួយឧបករណ៍បង្រៀនពីសំណាក់សប្បុរសជន។

លោកដារី៖ «ចំពោះការទទួលបានពានរង្វាន់នេះ ខ្ញុំបានក៏សូមអរគុណទៅដល់អង្គការដៃគូជាច្រើន ជាពិសេសនោះអ្នកឧកញ៉ា វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី ដែលគាត់បានជួយកែហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងសាលារៀនទាំងមូល ទាំងការសាងសង់អគារ ទាំងបរិស្ថានសាលាទាំងមូល។ ចំពោះបរិស្ថានសាលា ក៏ជាការចាំបាច់ដើម្បីឱ្យខ្ញុំទទួលបានជោគជ័យដែរ ពីព្រោះអីក្នុងការវាយតម្លៃក៏មានចំណុចពិន្ទុនៅក្នុងនោះដែរ។ ប្រសិនបើសាលានេះគ្មានការរីកមច្រើន ហើយគ្រូក៏គ្មានទំនាក់ទំនងល្អ គ្មានអង្គការដៃគូជួយជ្រោងជ្រែងទេ នោះក៏ខ្ញុំមិនទទួលបានជោគជ័យនៅក្នុងអាជីពជាគ្រូបង្រៀននេះដែរ»។

ឆ្លើយតបនឹងសំណួររបស់អ្នកសារព័ត៌មានដែលបានចោទសួរពីគោលបំណងអនាគត លោកដារី៖ «អ្វីដែលជារំពឹងរបស់ខ្ញុំនៅក្នុងថ្ងៃអនាគត ខ្ញុំគិតថាខ្ញុំនឹងពង្រឹងសមត្ថភាពខ្លួនឯងបន្ថែមទៀត ហើយខ្ញុំសង្ឃឹមថា ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់នេះ ឬក៏អាណាព្យាបាលទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលមានកូនសិក្សានៅបឋមសិក្សា ឬក៏វិទ្យាល័យ ឬក៏មហាវិទ្យាល័យសង្ឃឹមគាត់នឹងឱ្យតម្លៃខ្ពស់ក្នុងការអប់រំ ពីព្រោះខ្ញុំគិតការអប់រំនេះ គឺរឿងមួយដែលសំខាន់សម្រាប់ផ្លាស់ប្ដូរពិភពលោក ហើយក៏អាចផ្លាស់ប្ដូរកុមារទូទៅនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងផងដែរ»៕

សាលារៀនរដ្ឋកសាងដោយឧកញ៉ា គួច ម៉េងលី ល្បីឈ្មោះបណ្ដុះសិស្សមានគុណភាព

សាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង ពីគ្រឹះស្ថានសិក្សាសាធារណៈដែលគេបោះបង់ចោលបានក្លាយជាសាលារៀនគំរូមួយស្ថិតនៅក្នុងភូមិទួលបេង ឃុំក្រឡា ស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម។ សាលាបឋមសិក្សានេះក្លាយជាសាលារៀនឆ្នើមនិងល្បីឈ្មោះ បន្ទាប់ពីនាយកសាលាបានប្រកាសដល់ឪពុកម្ដាយឱ្យបញ្ជូនកូនទៅចូលរៀនឡើងវិញ ក្រោយពីអ្នកឧកញ៉ា វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី សម្រេចកសាងអគារសិក្សាថ្មីកម្ពស់ពីរជាន់មួយខ្នង ព្រមទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាលាទាំងស្រុង។

មកដល់បច្ចុប្បន្ន សាលារៀនដែលគេបោះបង់ចោលនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា វាបានក្លាយជាថ្នាលបណ្ដុះកុមារដ៏ល្បីលើការអប់រំពួកគេឱ្យមានវិន័យ គុណភាព សីលធម៌ និងសុវជីវធម៌ក្នុងការរស់នៅ។

គ្រាន់តែអ្នកសារព័ត៌មានចូលទៅដល់ក្នុងបរិវេណសាលារៀនភ្លាម កុមារតូចៗនៅទីនោះរត់មកទទួលស្វាគមន៍ដោយលើកដៃសំពះជម្រាបសួរម្ដងម្នាក់ៗ។ មើលទៅពួកគេហាក់ដូចជាមានភាពក្លាហាន និងជឿជាក់លើខ្លួនឯងណាស់។

មានវ័យ១១ឆ្នាំ កុមារី ពៅ សុគន្ធា ជាសិស្សរៀនថ្នាក់ទី៤ ក្នុងចំណោមសិស្សដទៃទៀតនៅសាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង។ កុមារីរូបនេះរៀបរាប់ថា ខ្លួនគេចូលចិត្តរៀននៅទីនេះ ព្រោះទីនេះមានបរិស្ថានស្អាត មានបន្ទប់ទឹកត្រឹមត្រូវ ជាពិសេសចូលចិត្តការបង្រៀនរបស់លោកគ្រូអ្នកគ្រូ ទោះពួកគាត់កាចនិងម៉ឺងម៉ាត់ចំពោះសិស្សបន្តិចក្ដី។

ដោយកំពុងអង្គុយលើទោងជាមួយនឹងមិត្តភក្ដិ និងមានម៉ាស់ការពារមេរោគផងនោះ សុគន្ធា ថ្លែងប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានទៀតថា ពេលព្រឹកពួកគេរៀនទូទៅ ពេលរសៀលមករៀនរបាំបន្ថែមមួយមុខទៀត ជួនណាមកអានសៀវភៅនៅក្នុងបណ្ណាល័យក៏មាន។

កុមារ សុគន្ធា ឆ្លើយសំណួរអ្នកសារព័ត៌មានបន្តថា៖ «ខ្ញុំមករៀននៅទីនេះតាំងពីថ្នាក់ទី១។ ពេលរៀនអត់ចេះគ្រូមិនដែលវ៉ៃទេ បើសិស្សខូចគ្រូសួរថាម៉េចបានខូច។ គាត់អត់វ៉ៃទេ គាត់ថាបើថ្ងៃក្រោយធ្វើអ៊ីចឹងទៀត ប្រយ័ត្នលោកគ្រូវ៉ៃ។ គ្រាន់តែលោកគ្រូគាត់ព្រមានទេ អត់ហ៊ានវ៉ៃទេ ព្រោះគាត់ខ្លាចសិស្សហ្នឹងខូចទៀត»។

ពេលសួរថារាល់ថ្ងៃនេះរៀនពូកែទេ។ កុមារីនេះឆ្លើយដោយគ្មានការស្ទាក់ស្ទើរនិងជឿជាក់លើខ្លួនឯងថា «ខ្ញុំពូកែគ្រាន់បើដែរ» កាលពីថ្នាក់ទី១ និងថ្នាក់ទី២ នាងរៀនជាប់ចំណាច់ថ្នាក់លេខ១០ចុះ។ ពេលឡើងថ្នាក់ទី៣ នាងជាប់លេខ៥ចុះទៅលេខ២។ ដោយឡែកសម្រាប់ថ្នាក់ទី៤ នាងរៀនជាប់លេខ៥ តែខែខ្លះជាប់លេខ៤។

ទោះបីជាសាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង មានទីធ្លាមិនសូវធំ តែពេលចូលទៅដល់ស្រឡះភ្នែក ព្រោះទីនេះគ្មានឡើយសំរាម ឬស្លឹកឈើជ្រុះរាយប៉ាយនៅលើដី ព្រមទាំងមានដើមឈើពណ៌បៃតងដែលផ្តល់ផាសុកភាពដល់សិស្សានុសិស្សគ្រប់គ្នា។

ជាសាលានៅតំបន់ជនបទក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែសិស្សនៅទីនេះ មានសីលធម៌ ចេះគោរពចាស់ទុំ ចេះថែសម្អាតខ្លួនប្រាណ និងបរិស្ថាននៅជុំវិញខ្លួន។ ពេលមកដល់សាលា ឬចេញទៅផ្ទះ ពួកគេមិនភ្លេចឡើយលើកដៃសំពះ អ្នកគ្រូលោកគ្រូ និងឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេ។ ការកែប្រែខ្លួនឱ្យក្លាយជាមនុស្សមានសីលធម៌បែបនេះបានធ្វើឱ្យឪពុកម្តាយម្នាក់ៗសប្បាយចិត្តជាខ្លាំងដែលកូនរបស់ខ្លួនខុសប្លែកពីមុន។

ឪពុកម្ដាយនៅក្នុងតំបន់ បានចាត់ទុកសាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង ជាសាលាគំរូ និងជាថ្នាលបណ្តុះកូនតូចៗរបស់ពួកគេឱ្យមានចំណេះដឹងពិតប្រាកដ មានវិន័យ សីលធម៌ និងសុជីវធម៌។

ថ្លែងក្នុងនាមជាអាណាព្យាបាលមួយរូប ដែលបានបញ្ជូនកូនមករៀននៅសាលារៀននេះ អ្នកស្រី ផេន សុភាព បានឱ្យដឹងថា សាលារៀននេះគ្រប់គ្រងសិស្សបានល្អ។ សិស្សណាចូលរៀនឬមិនចូលរៀន គ្រូតែងតែប្រាប់ឪពុកម្ដាយឱ្យដឹងជាប្រចាំ ដ្បិតឪពុកម្ដាយភាគច្រើននៅទីនេះរវល់នឹងការធ្វើស្រែ និងមុខរបររកស៊ីផ្សេងៗទៀត។

អ្នកស្រីបន្តថា៖ «សាលាពីមុនអត់ទទួលយកបានទេ ពិបាកមែនទេន។ សាលាពីមុនក៏ខ្ញុំចូលរួមដែរ ប៉ុន្តែវាមិនទាន់បានជោគជ័យ ដោយសារបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋអត់ទាន់យល់។ អត់ទាន់យល់ពីចំណេះចេះដឹងរបស់កូន ហើយកេងប្រវ័ញ្ចកូនយកទៅដឹកគោ ទៅឃ្វាលគោឃ្វាលអីអ៊ីចឹង។ កូនអត់បានរៀន»។

«កូនខ្ញុំកូនគេ កាលពីមុនក៏តែងយកកូនទៅអ៊ីចឹងដែរ ហើយខ្ញុំទទួលយកអត់បានដោយសារលោកគ្រូអត់មានប្រាប់ដល់សហគមន៍ថាត្រូវមកប្រជុំ មកមើលសាលា អ៊ីចឹងគិតតែការងារខ្លួនឯង»។ នេះជាការបន្ថែមរបស់អ្នកស្រី។

ស្រដៀងគ្នានេះដែរ អ្នកស្រី ផាន សូវៀត ជាពលរដ្ឋរស់នៅនៅភូមិទួលបេង បានលើកឡើងថា មុនមិនទាន់ចូលរៀននៅសាលានេះ ក្មេងៗភាគច្រើនតែងតែលួចគេចសាលា និងងង៉ក់មិនចង់ទៅរៀន ហើយថែមទាំងមិនចូលចិត្តរៀននៅផ្ទះឡើយ។ ប៉ុន្តែក្រោយពីបានរៀននៅសាលារៀននេះធ្វើឱ្យក្មេងៗផ្លាស់ប្ដូរឥរិយាបថស្ទើរតែទាំងស្រុង។

អ្នកស្រីថ្លែងបញ្ជាក់ថា៖ «មកសាលា ពេលទៅវិញចេះជម្រាបសួរម៉ាក់ ជម្រាបម៉ាក់យាយ បងប្អូនណានៅជិតផ្ទះ គឺគាត់ជម្រាបសួរទាំងអស់ ថាកូនមកពីសាលារៀនវិញហើយ។ ពីមុនគាត់មិនដែលធ្វើអ៊ីចឹងទេ តែឥឡូវពេលមានភ្ញៀវមកលេងផ្ទះ ក៏គាត់ត្រូវជម្រាបសួរដែរ។ ពេលចេញពីផ្ទះគាត់ជម្រាបលា។ ជម្រាបលាម៉ាក់ប៉ា។ ជម្រាបលាម៉ាក់យាយ»។

ធ្លាប់តែជាសាលាដែលសិស្ស និងអាណាព្យាបាលសិស្សព្រងើយកន្តើយទៅហួសមកហួស តែសព្វថ្ងៃសាលាបឋមសិក្សាមួយនេះ ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងពីឪពុកម្តាយរបស់សិស្ស។ ឪពុកម្ដាយគ្រប់រូបពេលឃើញកូនៗមានសីលធម៌ដូច្នេះ ពួកគាត់សប្បាយរីករាយ និងមានមោទកភាពខ្លាំងចំពោះសាលារៀន និងការខិតខំប្រឹងរបស់លោកគ្រូអ្នកគ្រូ។

លោក សេង រី នាយកសាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង បានឱ្យដឹងថា ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ សិស្សម្នាក់មិនដែលចង់ឈប់នោះទេ។ ក្នុងមួយថ្ងៃៗមករៀនពេញៗថ្នាក់ តែដោសារជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ធ្វើឱ្យសាលាផ្ដល់ចំណេះដល់សិស្សមិនបានពេញ។

លោកបន្តថា អ្វីដែលជំរុញឱ្យសិស្សម្នាក់ចង់មករៀនទាំងឈឺទាំងជាដូចនេះ ដោយសារតែគ្រូបង្រៀននៅទីនេះ ពោរពេញទៅទឹកចិត្តស្រឡាញ់សិស្សគ្រប់គ្នា រីឯបរិស្ថានស្អាត ក៏ជាផ្នែកមួយទាក់ទាញចិត្តរបស់ពួកគេដែរ។

លោកថ្លែងថា៖ «ចំណុចពិសេសដែលធ្វើឱ្យសហគមន៍គាត់មានទំនុកចិត្ត ទី១គឺការរៀនទៀងទាត់ពេលវេលា។ ទី២ លោកគ្រូ អ្នកគ្រូ មកបង្រៀនមានសម្ភារៈបង្រៀនគ្រប់សព្វបែបយ៉ាង មានវិធីសាស្ត្រ ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីបញ្ចាំស្លាយ មានវិធីសាស្ត្រប្រើជារូបភាពជាក់ស្ដែង»។

ជាមួយនឹងការរីកចម្រើនរបស់សាលារៀននាពេលនេះ លោក សេង រី បានរំលឹកពីសាវតាសាលានេះថា សាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង គឺអតីតសាលាបឋមសិក្សាទួលបេង ហើយត្រូវបានបិទទ្វារមួយរយៈកាលពីឆ្នាំ២០១០ ដោយមូលហេតុខ្វះគ្រូបង្រៀន ខ្វះសិស្សមករៀន ហើយបើកឡើងវិញនៅឆ្នាំ២០១២ មានសិស្សតែជាង២០នាក់ប៉ុណ្ណោះ។

លោកបញ្ជាក់ថា ដោយមានការខិតខំប្រឹងប្រែង សាលាបឋមសិក្សា គួច ម៉េងលី ទួលបេង បានទទួលពានរង្វាន់បញ្ជាក់ពីគុណភាពគ្រូបង្រៀនជាបន្តបន្ទាប់ ខណៈអ្នកឧកញ៉ា វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី បានសាងសង់អគារសិក្សាកម្ពស់ពីរជាន់មួយខ្នង រួមទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធទាំងស្រុង។ ការរួមចំណែកពីសំណាក់អ្នកឧកញ៉ា វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី នេះហើយ បានទាក់ទាញសិស្សានុសិស្សមករៀននៅសាលានេះស្ទើរគ្មានថ្នាក់សម្រាប់អង្គុយរៀន។ ចំណែកអាណាព្យាបាល ក៏មានទំនុកចិត្តលើការបណ្ដុះបណ្ដាលរបស់សាលារៀនដូចសព្វថ្ងៃនេះ ដោយមានសិស្សសរុបពីថ្នាក់មត្តេយ្យដល់ថ្នាក់ទី៦ប្រមាណជាង៤០០នាក់៕

បុណ្យបង្ហោះខ្លែងនៅខេត្តសៀមរាបឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គមខ្មែររស់នៅផ្សារភ្ជាប់នឹងធម្មជាតិ

ប្រសិនបើគ្មានអ្វីប្រែប្រួលទេ ថ្ងៃអាទិត្យសប្ដាហ៍ក្រោយ ស្រុកបន្ទាយស្រីនឹងមានពិធីបុណ្យខ្លែងជាលើកដំបូងនៅភូមិលំហែសសី ស្ថិតនៅភាគជើងខេត្តសៀមរាប ដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅម៉ោង២រសៀល។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះរៀបចំឡើង ដើម្បីអ្នកទេសចរបានស្គាល់ពីប្រពៃណីបង្ហោះខ្លែង ដែលជាប្រពៃណីមួយឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គមខ្មែររស់នៅផ្សារភ្ជាប់នឹងធម្មជាតិ។

ពេលខ្យល់ធ្លាក់ពីជើង គឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ថា រដូវបង្ហោះខ្លែងនារដូវច្រូតកាត់បានមកដល់ហើយ។ នាពេលនេះ គឺជាវេលាប្រជាកសិករខ្មែរច្រូតកាត់ប្រមូលផលស្រូវស្រែ។កាលពីដើម មុនពេលច្រូតកាត់ប្រមូលផល កសិករខ្មែរតែងធ្វើខ្លែងទុកសម្រាប់បង្ហោះលេង ជាពិសេសពួកក្មេងៗ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពសប្បាយនៅពេលប្រមូលផលផង និងដើម្បីកម្សាន្តផង។

លោកសាស្ត្រាចារ្យ អ៊ឹម សុខរិទ្ធី អ្នកបុរាណវិទូ បានឱ្យដឹងថា ខ្មែរនិយមបង្ហើរខ្លែងក្នុងកិច្ចពិធីទាក់ទងនឹងកសិកម្មនៅក្នុងរដូវប្រមូលផល។ ខ្លែងតំណាងឱ្យភាពរាំងស្ងួត ដែលគេបង្ហើរទ្បើងលើមេឃ ដើម្បីដេញបំបែកពពកកុំឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់មកដីនាំខូចខាតស្រូវដំណាំដែលត្រូវប្រមូលផលនាចុងរដូវ។

លោកថ្លែងថា៖ «ដោយមានកំណើតដើមពីគ្រុឌនោះហើយបានជាខ្លែងអាចបណ្តេញ និងចាប់នាគទុក កុំឱ្យបង្ករជាភ្លៀងបាន។ ពោលគឺ ពិធីបង្ហើរខ្លែងជាកិច្ចទប់ទល់នឹងមេឃ កុំឱ្យភ្លៀងធ្លាក់នាំឱ្យមានជំនន់ និងខូចខាតស្រូវដំណាំ ដែលនឹងប្រមូលផលនាចុងរដូវវស្សា»។

លោកបន្តថា ខ្លែងគឺជារូបស្នងនៃបក្សីខ្លែងធ្វើពីក្រដាស មានគ្រោងឆ្អឹងឫស្សីសម្រាប់បង្ហើរ ដែលមានកំណើតពីគ្រុឌ។ ខ្លែងមានច្រើនប្រភេទ ដូចជាខ្លែងភ្នង ខ្លែងឯក ខ្លែងខ្លុះ ខ្លែងកន្ទោង ខ្លែងកូនមាន់ជាដើម។

ខ្លែង គឺជាវត្ថុម្យ៉ាងសម្រាប់បង្ហោះលេង ដែលអាចហោះដោយកម្លាំងខ្យល់ទាញយឹត តាមរយៈខ្សែដែលគេចង់ភ្ជាប់នឹងតួរបស់វា។ ក្រៅពីវត្ថុសម្រាប់លេងកម្សាន្ត ខ្លែងគឺជាសិល្បៈមួយប្រភេទក្នុងវប្បធម៌របស់ជនជាតិខ្មែរ ដែលបញ្ហាពីជីវិតរស់នៅផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងធម្មជាតិផងដែរ។ កាលពីជំនាន់មុន នៅពេលខ្យល់បកពីមកទិសឦសានម្តងៗ គេតែងតែឃើញក្មេងៗធ្វើខ្លែងបង្ហើរលេងនៅតាមវាលស្រែយ៉ាងសប្បាយរីករាយ។ ក្រៅតែពីការបង្ហើរខ្លែងតាមបែបកម្សាន្ត ខ្មែរនៅមានពិធីបង្ហើរខ្លែងតាមប្រពៃណី។

យោងតាមកម្រងឯកសារប្រពៃណីនិងទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ដែលរៀបរៀងដោយព្រឹទ្ធាចារ្យ មៀច ប៉ុណ្ណ បានសរសេរថា «ប្រពៃណីបង្ហើរខ្លែងបានឆ្លុះបញ្ចាំងនូវចរិតសង្គមខ្មែរ ដែលការរស់នៅផ្សារភ្ជាប់នឹងធម្មជាតិ ទទួលឥទ្ធិពលពីធម្មជាតិ និងប្រើប្រាស់ថាមពលធម្មជាតិសម្រាប់បម្រើការរស់នៅ និងការកម្សាន្ត។ ប្រពៃណីនេះ មិនគ្រាន់តែជាពិធីមួយធ្វើឡើងសម្រាប់ជាការកម្សាន្តប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏ជាពិធីមួយសម្រាប់គោរពបូជាដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា និងព្រះពុទ្ធសាសនាទៀតផង។»

ប្រពៃណីបង្ហោះខ្លែង ជាជ្រុងមួយនៃវប្បធម៌ មានប្រវត្តិរស់នៅជាមួយនឹងប្រជាជនខ្មែរតាំងពីយូរណាស់មកហើយ។ ផ្អែកតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្រ្ត និងរឿងព្រេងបុរាណខ្មែរ “ធ្នញ្ច័យ” គេយល់ថា ពិធីបង្ហើរខ្លែងរបស់ខ្មែរមានជីវិតប្រហែល៤០០ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ ហើយពិធីនេះបានធ្វើឡើងតាមដំណែលដូនតា ដើម្បីបញ្ជាក់អំពីក្រឹត្យក្រមជីវិតតែងផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងធម្មជាតិ និងគោរពនឹកគុណដល់ធាតុដី ធាតុទឹក ធាតុភ្លើង ធាតុខ្យល់ ដែលជាអ្នកបានផ្តល់ និងទ្រទ្រង់ជីវិតសត្វលោក។

ទោះបច្ចុប្បន្ន គេកត់សម្គាល់ឃើញថា ខ្លែងបានធ្លាក់ប្រជាប្រិយភាពបន្តិចម្ដងៗចេញពីសន្ដានចិត្តប្រជាជនខ្មែរ ហើយការបង្ហើរខ្លែងមិនសូវមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លាយ៉ាងណា ប៉ុន្តែក៏គេនៅតែឃើញមានការបង្ហោះខ្លែងនៅក្នុងប្រទេសជាដរាប។ យ៉ាងណាក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ បានខិតខំប្រឹងប្រែងផ្តួចផ្តើមឱ្យការរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍បង្ហើរខ្លែងនេះឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ជាមួយនឹងគ្នានេះ ស្រុកបន្ទាយស្រី ក៏បានរៀបចំឱ្យមានព្រឹត្តិការណ៍បុណ្យខ្លែងផងដែរ។

លោក ឃឹម ហ្វីណង់ អភិបាលស្រុកបន្ទាយស្រី បានចាត់ទុកថា នេះជាព្រឹត្តិការណ៍ទេសចរណ៍វប្បធម៌ថ្មីមួយស្ថិតនៅលើទឹកដីស្រុកបន្ទាយស្រី ដើម្បីអ្នកទេសចរបានស្គាល់ពីប្រពៃណីបង្ហោះខ្លែង ដែលបង្អួតបង្ហាញពីទេសភាពធម្មជាតិដ៏ស្រស់ត្រកាលនៅជើងភ្នំគូលែន និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរមកស្គាល់ភូមិទេសចរណ៍ ដែលទើបតែមានការអភិវឌ្ឍថ្មីៗនេះ។

លោកបញ្ជាក់ថា ពិធីបុណ្យខ្លែងនឹងមានរៀបចំកន្លែងជូន តែមានលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមួយ គឺរាល់សំរាមទាំងអស់ត្រូវតែខ្ចប់យកទៅវិញរៀងៗខ្លួន ហាមដាច់ខាតមិនឱ្យបន្សល់កាកសំណល់ប្លាស្ទិក ឬម្ហូបអាហារនៅក្នុងទីតាំងនេះឡើយ។

អភិបាលស្រុកបន្ទាយស្រី បញ្ជាក់បន្ថែមថា៖ «ក្រុមការងារនឹងមានរៀបចំស្តង់លក់ខ្លែងតូចៗ សម្រាប់ផ្តល់ឱកាសឱ្យមានការបង្ហោះខ្លែងកម្សាន្តសប្បាយជាលក្ខណៈគ្រួសារ។ កម្មវិធីនេះនឹងមានបន្ថែមកម្មវិធីតូចៗទៀត ដូចជារាំវង់តន្ត្រីស្គរដៃ ស្តង់លក់អាហារសម្រន់ និងបញ្ចប់ដោយកម្មវិធីមើលព្រះចន្ទពេញវង់រះរំលងភ្នំគូលែនត្រឹមម៉ោង៨យប់ផងដែរ»៕

ដែនដីសុវណ្ណភូមិ ជារបស់អ្នកណា?

អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវសិលាចារឹក និងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ បានបញ្ជាក់ជាថ្មីថា ទឹកដីសុវណ្ណភូមិស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ស្ដេចខ្មែរតាំងពីមុនសម័យអង្គរមកម្ល៉េះ។ ការបញ្ជាក់នេះ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងសិលាចារឹកមួយផ្ទាំង ដែលគេប្រទះឃើញនៅតំបន់មួយលើទឹកដីស្រុកបាសិត ខេត្តកំពង់ស្ពឺ កាលពីចុងឆ្នាំ២០១៧។

ឈ្មោះ «ដែនដីសុវណ្ណភូមិ» ត្រូវបានអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទស្គាល់ដោយសារតែគម្ពីរធម៌ មហាវង្ស មិលិន្ទបញ្ហា និងសាមន្តប្បសាទិកាជាដើម ដែលផ្សាយចេញពីស្រីលង្កាតាំងពីសតវត្សរ៍ទី៥ នៃគ.ស.។ ឈ្មោះនេះ បើតាមវចនានុក្រមខ្មែរ បានសេចក្ដីថា ដែនដីមាស ឬទឹកដីសម្បូរសប្បាយ។ ប៉ុន្តែទីតាំងពិតប្រាកដតែងតែស្ថិតនៅក្នុងភាពអាថ៌កំបាំង និងស្ថិតនៅក្នុងភាពចម្រូងចម្រាស បើទោះជាមានការពិពណ៌នាប្រភពបែបនេះត្រូវបានប្រជាជាតិនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍សឹងតែទាំងអស់ប្រកាន់យកថា ដែនដីសុវណ្ណភូមិនៅខាងកើតឥណ្ឌា និងជាប់មាត់សមុទ្រមួយនេះត្រូវនឹងប្រទេសរបស់ខ្លួនរៀងៗខ្លួនក៏ដោយ។

នៅក្នុងបាឋកថារៀបចំដោយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យនៅក្នុងខែធ្នូថ្មីៗនេះ បើតាមលោកបណ្ឌិត វង្ស សុធារ៉ា អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវសិលាចារឹក និងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ព្រមទាំងជាសាស្ត្រាចារ្យបង្រៀនមុខវិជ្ជាទាំងនេះនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញផងនោះ បានលើកឡើងថា ការអះអាងបែបនេះ គឺប្រៀបដូចជាការដេកយល់សប្តិ ទោះបីជាពួកគេមាន ឬគ្មានភស្តុតាងរឹងមាំក៏ដោយ។

លោកបណ្ឌិត វង្ស សុធារ៉ា អ្នកប្រាជ្ញបស្ចឹមប្រទេសខ្លះយល់ថា ការដណ្ដើមគ្នាធ្វើម្ចាស់សុវណ្ណភូមិពីបុរាណបែបនេះ គឺជាការចង់យកសមិទ្ធិផលប្រវត្តិសាស្ត្រមកជំរុញគំនិតជាតិនិយមសម្រាប់ប្រជាជាតិរបស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែការសិក្សាទាំងអស់នោះ ច្រើនតែវិភាគវែកញែកដោយផ្អែកលើវិធីសាស្ត្រ និងទ្រឹស្តីនរវិទ្យា ឬបុរាណវិទ្យា ដែលហាក់ដូចជាមើលរំលង ឬធ្វើពើចំពោះវិធីសាស្ត្រប្រវត្តិវិទ្យា ដែលពឹងផ្អែកលើបន្ទាត់កាលមុនក្រោយនៃភស្តុតាងសំណេរទាំងឡាយនោះជាគោល។

ការលើកឡើងបែបនេះ បន្ទាប់ពីរូបលោកបានរកឃើញមួយផ្ទាំងកាលពីឆ្នាំ២០១៧ នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែលចារឹកឆ្នាំ១៣៣ នៃគ្រិស្តសករាជ។ វាបានផ្ដល់ព័ត៌មានប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ៗជាច្រើនចំណុច ជាពិសេសវាបានបញ្ជាក់ថា សុវណ្ណភូមិជាទឹកដីរបស់ខ្មែរ។

បណ្ឌិតប្រវត្តិសាស្ត្ររូបនេះមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចាប់តាំងពីចុងឆ្នាំ២០១៧ ខ្ញុំបានរកឃើញសិលាចារឹកមួយផ្ទាំង នៅឆ្នាំ៦៣៣គ.ស. នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែលអ្នកនិពន្ធផ្ដល់ព័ត៌មានថា ដែនដីសុវណ្ណភូមិ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយព្រះបាទឥសានវម៌្មទី១ (៦១៦-៦៣៩គ.ស.) ដែលធ្វើឱ្យយើងថា មានតែកម្ពុជាទេ ដែលបានចាត់ទុកដែនដីសុវណ្ណភូមិ ជាប្រទេស ឬត្រូវនឹងប្រទេសរបស់ខ្លួនមុនគេបង្អស់នៅក្នុងចំណោមប្រទេសទាំងអស់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍»។

លោកបន្ថែមថា ពាក្យ សុវណ្ណភូមិ ដែលរកឃើញលើសិលាចារឹកនៅក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ គឺជាភស្តុតាងចំណាស់មួយបន្ទាប់ពីភស្តុតាងសិលាចារឹកក្នុងរាជព្រះបាទអសោក មហារាជ្យ នៅសតវត្សទី៣មុនគ.ស ដែលបានរៀបរាប់ពីការពេញព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនា និងបានបញ្ជូនសាសនទូតពីរព្រះអង្គមកកាន់ទឹកដីសុវណ្ណភូមិ។

តាមលើកឡើងរបស់លោក កន្លងមកបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីដីគោក និងដីកោះមួយចំនួនសុទ្ធតែបានអះអាងថា ជាដែនដីសុវណ្ណភូមិរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែគេមិនដឹងថា ដែនដីសុវណ្ណភូមិស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសណាពិតប្រាកដនោះទេ។

ភស្តុតាងសំណេរទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់ត្រូវបានលោកបណ្ឌិត វង្ស សុធារ៉ា ពន្យល់ថា វាបង្ហាញពីការប្រកាន់យកឈ្មោះសុវណ្ណភូមិដោយតំបន់តូចៗនៅក្នុងកាលវេលាខុសៗគ្នារាប់រយឆ្នាំ។ ដូចជានៅតំបន់តូចមួយនៅកោះស៊ូម៉ាត្រាមានឈ្មោះស្វណ៌ទ្វីបកាលពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ ឈ្មោះប្រទេសមនតូចមួយនៅថាតនប្រកាន់យកឈ្មោះសុវណ្ណភូមិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៥ និងឈ្មោះសុពណ្ណភូមនៃដែនដីតូចមួយក្នុងប្រទេសសៀមបុរាណត្រូវបានគេកត់ត្រានៅលើសិលាចារឹកសតវត្សរ៍ទី១៩មួយ ដែលក្លែងធ្វើជាសិលាចារឹកកាលពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ ដើម្បីបញ្ជាក់ថា ទឹកដីនេះក៏នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ស្ដេចថៃមួយអង្គព្រះនាម រាមកំហែង។

លោកបន្តថា ចំណែកនៅកម្ពុជាចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី៩មក ព្រះរាជាបានបង្កើតស្ថាននាមមនោគមវិជ្ជាថ្មីមួយសម្រាប់ហៅចក្រភពដ៏ធំទូលាយនេះថា «កម្ពុជទេស» ហើយក៏លែងឃើញមានការរំលឹកអំពីឈ្មោះសុវណ្ណភូមិតមកទៀតដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ឈ្មោះនេះ ត្រូវបានលេចឡើងនៅទីកន្លែងដទៃទៀតដូចបញ្ជាក់ខាងលើ។

តាមការសន្និដ្ឋានរបស់លោក លោកយល់ថា ដំបូងឡើយប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ពេញចិត្តយកឈ្មោះនេះមកដាក់ ឬប្រៀបធៀបជាមួយដែនដីរបស់ខ្លួនម្តងម្នាក់ៗក្នុងកាលវេលាខុសគ្នាមុនក្រោយយ៉ាងយូរ។ បន្ទាប់មកអនុស្សាវរីយ៍នេះត្រូវបានគេចងចាំ ប្រៀបដូចដេកយល់សប្តិ និងភ្លេចបាត់កាលជាក់លាក់រៀងខ្លួន ទើបធ្វើឱ្យអ្នកប្រាជ្ញបស្ចឹមប្រទេសមកឃើញតែការអះអាងរបស់ពួកគេក្នុងនាមជាម្ចាស់នៃដែនដីនេះពីបុរាណនាសហសម័យ ក៏យល់ថាពួកគេកំពុងដណ្ដើមគ្នាធ្វើម្ចាស់រៀងខ្លួនក្នុងពេលតែមួយ។

ម្យ៉ាងទៀត ភូមិសាស្ត្រនយោបាយតំបន់នេះ ក៏ខុសប្លែកគ្នាពីសម័យបុរាណសតវត្សរ៍ទី៧ ដល់ទី១៥នោះច្រើនដែរ ដោយសារតែការលេចឡើងរដ្ឋថ្មីៗនៅលើទឹកដីនៃចក្រភពខ្មែរ ឬកម្ពុជទេស ដែលគ្របដណ្ដប់មួយភាគធំទៅលើតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ ប្រសិនបើប្រជាជាតិទាំងអស់នេះទទួលស្គាល់ប្រវត្តិសាស្ត្រពិតរបស់ខ្លួន នោះការដណ្តើមគ្នាធ្វើម្ចាស់ច្បាស់ជាមិនអាចកើតមានឡើយ ហើយអ្នកសិក្សាក៏មិនត្រូវច្រឡំថា ពួកគេកំពុងដណ្ដើមគ្នាធ្វើម្ចាស់ដែនដីបុរាណនេះដែរ។

ជាមួយនឹងភស្តុតាងសិលាចារឹកបញ្ជាក់ពីសុវណ្ណភូមិជាទឹកដីរបស់ខ្មែរ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវភាគច្រើនបានលើកឡើងថា ជាមោទនភាពជាតិខ្មែរ ដែលរកឃើញភស្ដុតាងអំពីអតីតកាលរបស់ខ្លួន ហើយត្រូវតែហ៊ានអះអាងថា ទឹកដីសុវណ្ណភូមិនេះ គឺជាកម្មសិទ្ធិផ្ដាច់មុខនៃប្រជាជាតិខ្មែរ។

«កាលណាយើងត្រឡប់ទៅអតីតកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំ យើងអត់អាចយកអារម្មណ៍ជាតិនិយមមកលាយឡំគ្នាបាននោះទេ ត្រូវតែផ្អែកលើភស្ដុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រជាក់ស្ដែង ជាពិសេសទៅលើភស្ដុតាងដែលរលុបរលាយ ដូចជាប្រាសាទ មានថ្មសិលាចារឹក គឺអក្សរថ្ម ដែលយើងរកឃើញនេះ ជាភស្ដុតាងមួយដែលមិនអាចមាននរណាបដិសេធបាននោះទេ»។ នេះបើតាមអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវខ្មែរមួយរូបនៅប្រទេសបារាំងថ្លែងក្នុងនាមជាអ្នកចូលរួមយោបល់នៅក្នុងបាឋកថាអំពីបញ្ហានេះ៕

បទយកការណ៍៖ ក្រុមសន្សំប្រាក់តាមសហគមន៍ក្លាយជាប្រភពទុនមួយដ៏សំខាន់នៅជនបទ

ការចងក្រងគ្នាជាក្រុមសន្សំប្រាក់ ឬគេហៅថា សហគមន៍សន្សំប្រាក់ ដែលជាទូទៅសមាជិកសហគមន៍សន្សំប្រាក់នៅតាមជនបទគេដាក់សន្សំតាមលទ្ធភាព តែតំបន់ខ្លះគេសន្សំម្នាក់អាច៥ពាន់រៀលឬ១ម៉ឺនរៀលក្នុងមួយខែ។

ដោយបានអនុវត្តកម្មវិធីច្រើនឆ្នាំកន្លងមករហូតមកដល់នៅពេលនេះ សហគមន៍ខ្លះមានសាច់ប្រាក់រាប់លានរៀលនៅក្នុងដៃ។ ការបង្កើតជាក្រុមសន្សំប្រាក់នៅតាមជនបទត្រូវបានគេមើលឃើញថា ប្រាក់សន្សំនោះជាប្រភពទុនដ៍សំខាន់សម្រាប់ឱ្យពួកគាត់ខ្ចីយកទៅពង្រីកមុខរបរ និងប្រើប្រាស់ដោយប្រការផ្សេងៗបានទាន់ពេលវេលា។

សំឡេងជជែកគ្នារបស់មនុស្សមួយក្រុម និងមានទាំងសំណើចផង បានលេចចេញពីក្រោមផ្ទះមួយខ្នង ពេលពួកគាត់មកប្រជុំទាក់ទងនឹងការសន្សំប្រាក់។ សន្សំប្រាក់ ដែលមានឈ្មោះថា «សហគមន៍សន្សំប្រាក់រក្សជ័យ» ស្ថិតនៅភូមិត្រើយងរ៍ ឃុំរក្សជ័យ ស្រុកបាភ្នំ ខេត្ដព្រៃវែង។ ក្រៅម៉ោងប្រជុំផ្លូវការ គឺជាវេទិកាដែលពួកគេសួរសុខទុក្ខគ្នា ពីមុខរបរ ហើយក៏មាននិយាយពីការសន្សំប្រាក់ដែរ។

ស្ថិតក្នុងវ័យ៦៣ឆ្នាំ អ្នកស្រី នួន ស៊ីម កសិករក្នុងខេត្តព្រៃវែង គាត់សប្បាយចិត្តពេលនិយាយពីការសន្សំប្រាក់នៅក្នុងក្រុមសន្សំមួយនេះ។ ទោះស្បែកជ្រីវជ្រួញតាមវ័យយ៉ាងណាក្ដី ប៉ុន្តែគាត់បង្ហាញស្នាមញញឹម និងនិយាយដោយរួសរាយថា ចាប់តាំងពីសន្សំប្រាក់ជាមួយសហគមន៍មក គ្រួសារគាត់មានជីវីភាពធូរធារជាងមុន ហើយមកដល់បច្ចុប្បន្នប្រជាកសិករអ្នកអនុវត្តន៍កម្មវិធីនេះមានសាច់ប្រាក់សន្សំជាង១១លានរៀល ដែលអាចទទួលការប្រាក់មកវិញចំនួន២២ម៉ឺនរៀលក្នុងមួយខែ ដើម្បីដោះស្រាយជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។

អ្នកស្រីលើកឡើងពីជីវភាពខុសប្លែកគ្នារវាងមុននិងក្រោយការដាក់សន្សំប្រាក់នេះថា៖ «ដាក់ទៅវាចេះតែកើន។ មានថយចុះអីវាចេះតែឡើង។ បើយើងមិនដកចាយវាកើនច្រើន បើយើងដកចាយវានៅតិច។ យើងរកបានចាយខ្លះ ដាក់សន្សំខ្លះ ទើបវាកើនច្រើន។ ទោះខ្ញុំទុកលុយចោល ក៏វាមិនកើតកូនដែរ ហើយម្យ៉ាងអ្នកគ្រប់គ្រងមានការច្បាស់លាស់។ បើក្រៅពីណុងដាក់នៅឯណោះក៏រលាយ ដាក់ឯណេះក៏រលាយ»។

សហគមន៍រក្សជ័យ ជាក្រុមសន្សំប្រាក់មួយស្ថិតនៅភូមិត្រើយងរ៍ ឃុំរក្សជ័យ ស្រុកបាភ្នំ ខេត្ដព្រៃវែង។ ក្រុមនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ដោយស្ត្រីបីនាក់ និងចាប់ផ្ដើមម្នាក់ត្រឹមតែ៥រយរៀល ឬ១ពាន់រៀលប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយខែ។ មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ សហគមន៍សន្សំប្រាក់នេះមានសាច់ប្រាក់ប្រមាណ២៦០លានរៀល។ ចំនួនទឹកប្រាក់នេះពិតជាច្រើន ប៉ុន្តែវាកើតចេញពីការសន្សំក្នុងមួយខែ៥រយរៀល ឬមួយខែ១ពាន់រៀលរបស់ពួកគាត់។ រៀបសន្សំប្រាក់បែបនេះកំពុងក្លាយជាប្រភពចំណូលយ៉ាងសំខាន់នៅជនបទ។

ជាស្ថាបនិក និងជាអនុប្រធានសហគមន៍រក្សជ័យផងនោះអ្នកស្រី យស់ អ៊ីម បានរៀបរាប់ថា ដើមចមនាំឱ្យកើតមានក្រុមសន្សំប្រាក់នេះឡើងដោយសារមានគោលបំណងចង់ជួយសម្រាលទុក្ខលំបាករបស់ស្រ្ដីក្នុងភូមិពេលពួកគេជួបគ្រោះអាសន្នម្ដងៗ គឺអាចយកប្រាក់សន្សំនេះទៅដោះស្រាយទីទ័លគ្នាម្ដងមួយកាល។

អ្នកស្រីបន្តថា ក្រុមសន្សំប្រាក់នេះ បង្កើតដំបូងឈ្មោះ «សមាគមស្ដ្រីស្ម័គ្រចិត្ដ» មានសមាជិកតែជាង១០នាក់ប៉ុណ្ណោះ ក្រោយមកប្ដូរឈ្មោះទៅជា «សហគមន៍រក្សជ័យ» ដោយបច្ចុប្បន្នមានសមាជិតប្រមាណជាង៨០នាក់។

អ្នកស្រីបានបន្ថែមថា៖ «ពីមុនបីនាក់ គាត់បបួលខ្ញុំសន្សំលុយលេងៗដំបូងតែបួនដប់នាក់ទេ ហើយអ៊ីចឹងខ្ញុំក៏ចូលសន្សំជាមួយគាត់ ចាប់ពី៥រយ ទៅ១ពាន់។ សន្សំបានមួយឆ្នាំពីរឆ្នាំលុយនឹងចេះតែកើន។ យើងនាំគ្នាសន្សំលុយតក់ៗ ហើយពេលត្រូវការខ្ចីលុយវិញក៏បាន។ ខ្ចីហ្នឹង សន្សំក្នុងហ្នឹង ដូចខ្ញុំចង់ខ្ចីលុយវិញ ខ្ញុំត្រូវការបង់ការឱ្យខ្លួនឯង ហើយខ្ញុំយកលុយនោះទៅប្រើប្រាស់ខ្លួនឯង អ៊ីចឹងវាចំណេញទាំងពីរ»។

លោក ចាន់ ឈុំ ប្រធានសហគមន៍រក្សជ័យ បានបង្ហាញពីការរីកចម្រើនសកម្មភាពសន្សំប្រាក់របស់ប្រជាកសិករដែលជាសមាជិករបស់ខ្លួនថា សហគមន៍រក្សជ័យមានការរីកចម្រើនឈានដល់ដំណាក់កាលមួយនេះ មិនមែនដោយសារលោក ឬនរណាម្នាក់ទេ គឺដោយសារមានការចូលរួមពីសំណាក់មេភូមិ គណៈកម្មការ និងសមាជិកទាំងអស់គ្នា។ ជាពិសេសប្រជាពលរដ្ឋមានទំនុកចិត្តក្នុងការដាក់សន្សំ។

លោកបន្តថា៖ «ពួកគាត់ទុកចិត្ដលើខ្ញុំ ទើបយកលុយមកសន្សំនឹងខ្ញុំ និងឱ្យខ្ញុំធ្វើជាប្រធានពួកគាត់ ហើយខ្ញុំក៏ប្រកាន់ភ្ជាប់នូវគំនិតស្មោះត្រង់របស់ខ្ញុំដែរ។ ខ្ញុំមានទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួនថា “កុំស្រឡាញ់លុយដែលគេយកមកសន្សំជាមួយយើង ហើយត្រូវធ្វើឱ្យលុយដែលគេយកមកសន្សំនេះឱ្យមានការរីកចម្រើនទៅមុខ”។ ចំពោះសហគមន៍រក្សជ័យយើងខ្ញុំនេះ គឺពុំមានការបង្ខំឱ្យសមាជិកណាម្នាក់សន្សំប្រាក់ឡើយ ហើយក៏ពុំកំណត់សាច់ប្រាក់សន្សំឡើយ គឺម្នាក់ៗសន្សំទៅតាមលទ្ធភាពរៀងខ្លួន ជាសមាជិកខ្លះសន្សំបានជាង៣០លានរៀល តែក៏មានសមាជិកខ្លះទៀតសន្សំបានត្រឹមតែ១០រៀលតែប៉ុណ្ណោះមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ»។

ជាង១៤ឆ្នាំហើយដែលប្រជាកសិករក្នុងតំបន់ចងក្រងគ្នាសន្សំប្រាក់នេះឡើង។ លោក ចាន់ ឈុំ បានប្រាប់ពីរបៀបសន្សំប្រាក់ថា សមាជិកម្នាក់ៗអាចទទួលបានការប្រាក់យ៉ាងតិច២ភាគរយ ដោយឡែកសមាជិកដែលចង់ខ្ចីប្រាក់ទៅពង្រឹងមុខរបរវិញ គឺត្រូវបង់ការប្រាក់ឱ្យសហគមន៍៣ភាគរយយ៉ាងតិច។ មួយវិញទៀត ចំពោះសមាជិកណាម្នាក់ដែលចង់ដកប្រាក់ដើមវិញ គឺត្រូវប្រាប់មុនយ៉ាងតិចកន្លះខែទើបអាចដកប្រាក់ដើមបាន។

បើតាមប្រជាកសិករអ្នកអនុវត្តន៍កម្មវិធីសន្សំប្រាក់ ពួកគេបានអះអាងថា សហគមន៍សន្សំប្រាក់របស់ពួកគេក៏មានការចូលរួមពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន មានមេភូមិមេឃុំជាដើម ដើម្បីឱ្យមានការដឹងឮជាផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីឱ្យសមាជិកនីមួយៗបំពេញភារកិច្ចតាមលក្ខខណ្ឌដែលបានចែងនៅក្នុងសហគមន៍សន្សំប្រាក់របស់ខ្លួន។

លោក ហួត សឿន មេភូមិត្រើយងរ៍ មានប្រសាសន៍ថា របៀបសន្សំលុយក្នុងសហគមន៍របស់ខ្លួនកំពុងក្លាយជាប្រភពឥណទានយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ពួកគាត់រស់នៅជនបទ ហើយលោកក៏ជាមនុស្សសំខាន់ម្នាក់ក្នុងសហគមន៍រក្សជ័យនេះដែរ។ លោកជាអ្នកគាំទ្រចំពោះគ្រប់សកម្មភាពរបស់សមាគន៍នេះ ដូចជាលិខិតស្នាមផ្សេងៗជាដើម។ លោកអះអាងថា សមាគមន៍នេះ មានភាពច្បាស់លាស់និងធ្វើបានត្រឹមត្រូវ។

លោកបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា៖ «បងប្អូនដែលបានយកលុយយកកាក់មកដាក់ចូលក្នុងក្រុមសមាគមហ្នឹង សម្រាប់ជួយក្នុងគ្រួសារ។ អ្នកដែលមានលុយជួយដល់ខ្លួនឯងដោះស្រាយដោយខ្លួនឯងនៅក្នុងភូមិ គឺមិនហ៊ានយកទៅទុកនឹងគេនៅខាងក្រៅទេ ព្រោះគេមិនទុកចិត្ត»។

ទោះបែបនេះក្ដី លោក ចាន់ ឈុំ ប្រធានសហគមន៍រក្សជ័យ កត់សម្គាល់ឃើញថា ក្នុងស្រុកបាភ្នំមានសហគមន៍សន្សំប្រាក់គួរសម ប៉ុន្តែភាគច្រើនបានដួលរលំទៅវិញក៏មិនតិចដែរនៅក្នុងតំបន់នេះ ដោយសារគ្មានភាពច្បាស់លាស់ ឬគ្មានតម្លាភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់។ លោកចង់ឃើញសហគមន៍សន្សំប្រាក់ដទៃមានការរីកចម្រើនដូចជាសហគមន៍របស់លោក ដើម្បីប្រជាជនជួយប្រជាជនមានជីវភាពរីកចម្រើន៕

មេបក្សទេវតាហៅសារភ្នាល់រវាងកូនប្រុស និងលោក សម រង្ស៊ី ជាសារក្មេងប្រដៅចាស់ពាល

ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីឃើញកូនប្រុសផ្ញើសារបបួលលោក សម រង្ស៊ី ភ្នាល់គ្នា ដើម្បីបញ្ជាក់ភាពស្អាតស្អំជុំវិញសញ្ញាបត្របណ្ឌិត្យសភាយោធាអាមេរិក (West Point) ស្រាប់តែមេបក្សទេវតាបង្ហោះសារជាសាធារណៈនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់ខ្លួនថា «ស្តាប់ក្មេងប្រដៅចាស់ពាល»។ មេបក្សទេវតាឧទានថា វាល្អម្យ៉ាងដែរ! នេះប្រៀបដូចជាយកកូនក្របីជល់ជាមួយក្របីចាស់។ បើខឹងកុំលេង បើលេងកុំខឹង sick! ផ្ញើសារជូនអ្នកនយោបាយចាស់វស្សា ប៉ុន្តែខ្វះភាពហានក្លាក្នុងការទទួលខុសត្រូវ។

នៅថ្ងៃទី២៨ ចុងឆ្នាំ២០២១ កូនប្រុសច្បងរបស់មេបក្សទេវតា ដែលទើបតែជាប់ឈ្មោះជាបេក្ខភាពនាយករដ្ឋមន្ត្រីនាពេលអនាគតមកពីបក្សទេវតាបានចេញសារដ៏វែងមួយតបទៅលោក សម រង្ស៉ី កំពុងនិរទេសនៅស្រុកបារាំងដែលចេះតែដៀមដាម ឌឺដង បែបវាយប្រហារមួយដងជាពីរដងទៅលើកម្រិតសញ្ញាបត្រពីសាលាបណ្ឌិតសភាយោធាអាមេរិក ឬហៅថា West Point របស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បែបទ្រាំមិនបាន ក៏បបួលលោក សម រង្ស៉ី ភ្នាល់គ្នា ដោយយកតំណែងបេក្ខភាពនាយករដ្ឋមន្ត្រីអនាគតរបស់ខ្លួនមកភ្នាល់។

លក្ខខណ្ឌនៃការភ្នាល់គ្នានេះ គឺលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានឱ្យលោក សម រង្ស៉ី ស្វែងរកការបញ្ជាក់ពីសាលា West Point ក៏ដូចជាសាកលវិទ្យាល័យញូវយ៉ក (New York University) និងសាកលវិទ្យាល័យប្រ៊ីសស្តុល (Bristol University) ថាតើកាលនៅរៀនទីនោះ លោកគ្មានសមត្ថភាព ឬការរៀនក្រោមស្តង់ដារបស់សាលា ហើយសាលាបានផ្ដល់សញ្ញាបត្រឱ្យលោក ជាសញ្ញាបត្រប្រភេទ២ ឬសញ្ញាបត្រយោគយល់ លោកនឹងលាលែងពីតំណែងជាបេក្ខភាពនាយករដ្ឋមន្ត្រីអនាគតមកពីបក្សទេវតាភ្លាម។ ផ្ទុយទៅវិញ បើលោក សម រង្ស៉ី មិនអាចរកការបញ្ជាក់ពីសាលាទាំង៣នេះបានទេ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទាមទារឱ្យលោក សម រង្ស៉ី លាឈប់ពីសង្វៀននយោបាយ៕

Pages