លង្វែក គឺជារាជធានីថ្មីទី២ នៅសម័យក្រោយអង្គរ បន្ទាប់ពីរាជធានីចតុមុខ-ភ្នំពេញ។ រាជធានីថ្មីនេះ បានស្ថាបនាឡើងដោយព្រះចន្ទរាជា ក្រោយពីព្រះអង្គច្បាំងឈ្នះស្តេចកន កាលពីឆ្នាំ១៥២៦។ យ៉ាងណាសង្គ្រាមស៊ីវិលរវាងបងនិងប្អូនថ្លៃនេះបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេល៩ឆ្នាំ ទើបបញ្ចប់។
តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ដោយសាស្រ្តាចារ្យ វង់ សុធារ៉ា និង ណុប សុខា បានសរសេរថា ការស្ថាបនាបន្ទាយ ឬរាជធានីនេះត្រូវចំណាយរយៈពេល៣ឆ្នាំ (១៥២៧-១៥២៩)។ ការជ្រើសរីសទីតាំងថ្មីសម្រាប់រាជធានីថ្មី ដើម្បីការពារពីការឈ្លានពានរបស់សត្រូវ។ បន្ទាយនេះមានរាង៤ជ្រុងទ្រវែង គឺទទឹងមានប្រវែងពីរគីឡូម៉ែត្រ និងបណ្តោយជិតបីគីឡូម៉ែត្រ ដែលចែកចេញជា៥កំពែងហ៊ុមព័ទ្ធដោយដើមឬស្សី កម្រាស់១៦០ម៉ែត្រ នៅតាមជ្រុងទាំងបី លើកលែងតែជ្រុងខាងកើតដែលមានបឹងប៉ុណ្ណោះ។
កំពែងទី១នៃបន្ទាយជាកន្លែងទាហានកាំភ្លើងធំដែលនៅពីមុខ។ កំពែងនេះមានរោងដំរីនិងរោងសេះ។ កំពែងទី២ជាកន្លែងទាហានកំាភ្លើងវែង សាលាជំនុំ សាលាដំបូង និងសាលាឧទ្ធរណ៍។ កំពែងទី៣ជាកន្លែងដាក់ទាហានប្រដាប់អាវុធខ្លី គឺមានដាវ ផ្គាក់ និងកាំបិត។ កំពែងទី៤ជាកន្លែងសម្រាប់ទាហានកងរក្សាព្រះអង្គ រោងល្ខោន និងព្រះពន្លា សម្រាប់ព្រះរាជាទតល្ខោន និងកំពែងទី៥ ជាកន្លែងតាំងបញ្ចក្សត្រ និងដំណាក់សំរិទ្ធ វិមាន កម្សាន្តភិរម្យ ក្រុមបាគូបុរោហិត និងក្រុមមហាតលិក(ថ្លឹក)។
បន្ទាយលង្វែក ជាកន្លែងយុទ្ធសាស្រ្តមួយមានទន្លេ បឹង និងព្រែក។ បន្ថែមលើនេះ គេបានជីកបុកឫស រៀបថ្ម៦ហត្ថជុំវិញបន្ទាយជាបីជ្រុង ហើយលើកដីច្រុះក្ដារធ្វើបន្ទាយនេះកម្ពស់១៤ហត្ថ កម្រាស់ខ្នងលើ១០ហត្ថ ជើងទេរខាងក្រោម២២ហត្ថ ឯជ្រុងទី៤ គឺទន្លេ។ បន្ទាយនេះមានច្រក ឬទ្វារចំនួន៤ធំៗ ដែលទ្វារនីមួយៗ មានស៊ើន(ប៉មយាម)មួយ។ ស៊ើននៃទ្វារនីមួយៗ មានកម្ពស់២២ហត្ថ ដោយមានបំពាក់កំាភ្លើងធំផង។
ក្រៅពីបន្ទាយដ៏រឹងមាំ រាជធានីលង្វែក ក៏ជាឃ្លាំងវប្បធម៌ដ៏រុងរឿងបំផុតនាសម័យក្រោយអង្គររបស់ប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ឯកសារខ្លះបញ្ជាក់ថា នៅកណ្ដាលរាជធានីនេះ គេបានសាងបដិមាព្រះភគណេស ដ៏ធំ “ខ្លួនមនុស្សក្បាលដំរី” ដែលជាអាទិទេពតំណាងខាងអក្សរសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រ ទុកជាអ្នកតារក្សាក្រុង។ ម៉្យាងទៀត មានការនិយាយតៗគ្នាថា នៅក្នុងបន្ទាយលង្វែកនេះ គេបានតម្កល់បដិមាព្រះគោមួយអង្គ និងព្រះកែវមួយអង្គ ដែលជាបងប្អូនបង្កើត។ អ្នកស្រុកតែងតែគោរពបូជា ដោយចាត់ទុកថាជាវត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិរបស់ជាតិថែមទៀតផង។ គេជឿថា គម្ពីរក្បួនច្បាប់ដែលសំខាន់បំផុតរបស់ជាតិ ត្រូវគេយកមករក្សាទុកក្នុងពោះព្រះគោនោះឯង។
មកដល់បច្ចុប្បន្ន គេពិតជាពិបាកស្រមៃថា អតីតរាជធានីដ៏អស្ចារ្យមួយដែលព័ទ្ធដោយជញ្ជាំងនៅខាងកើតមានស្រះទឹក និងព្រៃឈើជុំវិញណាស់ ព្រោះបន្ទាយលង្វែក ឬរាជធានីលង្វែកបានក្លាយជាទីរហោស្ថានដ៏ស្រងេះស្រងោច សោកសៅ និងកណ្តោចកណ្តែង ដែលគេលែងសូវស្គាល់ ឬនៅចាំតែឈ្មោះតែប៉ុណ្ណោះ។ រាជធានីលង្វែក បានលិចកប់បាត់ទៅក្នុងស្រមោលអតីតកាលដ៏អាថ៌កំបាំង ជូរចត់ និងស្រពិចស្រពិលមួយ។ អតីតព្រះបរមរាជវាំងរបស់ព្រះចន្ទរាជាបានក្លាយទៅជាទីតាំងផលិត និងឡសម្រាប់ដុតឥដ្ឋរបស់អ្នកស្រុកទៅហើយ។
ការបែកបាក់បន្ទាយលង្វែក
រហូតមកដល់ពេលនេះ គេនៅតែមិនទាន់ជឿជាក់ទំាងស្រុងទៅលើឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ឬរឿងព្រេងនិទានខ្មែរនៅឡើយទេ ព្រោះមានការចងក្រងខុសគ្នារវាងប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ និងប្រវត្តិសាស្រ្តអយុធ្យា។
តាមរឿងព្រេងនិទានខ្មែរ «ព្រះគោព្រះកែវ» បានតំណាលថា ការបែកបាក់បន្ទាយ ឬរាជធានីលង្វែក គឺដោយសារការកាប់ឆ្ការព្រៃឬស្សីរបស់អ្នកស្រុក ដើម្បីយកប្រាក់ឌួងដែលអយុធ្យាបានបាញ់មកចូលទៅនោះ។ ប៉ុន្តែឯកសារប្រវត្តិសាស្រ្តអយុធ្យាពុំបានរ៉ាយរ៉ាប់ពីរឿងបាចប្រាក់ឌួងទេ។ ដោយគេគ្រាន់តែពណ៌នាថា ការវាយបែកបន្ទាយលង្វែក គឺប្រើយុទ្ធសាស្រ្តចំណាយពេលបីខែក្នុងការលោមព័ទ្ធបន្ទាយ ដើម្បីផ្តាច់ស្បៀង ផ្តាច់កងទ័ពជំនួយពីខាងក្រៅ ឬបរទេស ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យកងទ័ពមហានគរទន់ដៃគ្មានមធ្យោបាយនឹងទប់ទល់។ រាជធានី ឬបន្ទាយលង្វែកត្រូវកងទ័ពអាយុធ្យារបស់នរេនសូរវាយបែកក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋារាមាធិបតី។
ផ្អែកតាមឯកសារពង្សាវតារមហាបុរសខ្មែរសរសេរថា ស្តេចអង្គនេះឡើងសោយរាជ្យក្នុងព្រះជន្ម១១ព្រះវស្សា គឺនៅឆ្នាំ១៩៨៥ ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៥៩៣ ត្រូវទ័ពអាយុធ្យាវាយបែកទំាងស្រុង។ ក្នុងយុទ្ធសាស្រ្តវាយបំបែក គឺអាយុធ្យាបានឡោមព័ទ្ធបន្ទាយនេះអស់រយៈពេល៣ខែ តែចូលមិនបាន។ ទីបំផុត ព្រះនរេនសូរបានបញ្ជាឱ្យទ័ពយកចំបើងជ្រលក់ជ័រទឹកទៅដុតឫស្សី ដែលខ្មែរបានគាស់រំលើងទាំងនោះឆេះអស់រយៈពេលបីយប់បីថ្ងៃរួចវាយសម្រុកយកបន្ទាយលង្វែក។ ស្តេចអាយុធ្យាចាប់បានព្រះស្រីសុរិយោព័ណ៌ឧបយោរាជ ព្រះរាជបុត្រ និងព្រះមហេសីនាំយកទៅអាយុធ្យា។
នៅឈាងខាងត្បូង នៃរាជធានីនេះមានទន្លេត្រីមុខស្ថិតនៅជ្រុងខាងកើត។ ទីនោះជាកំពង់ហ្លួង សម្រាប់ព្រះរាជាចុះស្រង់ទឹក ឬទតការប្រណាំទូក និងជាកំពង់ឃ្លាំង សម្រាប់ផ្ទុកព្រះរាជទ្រព្យ ហើយក៏ជាសមរភូមិដ៏ស្វិតស្វាញរវាងកងទ័ពខ្មែរ និងអយុធ្យាដែរ។ អយុធ្យាប្រើទ័ពជើងទឹក វាយចូលតាមច្រកសំខាន់ៗ។
ទោះជាយ៉ាងណា ការវាយបែកបន្ទាយលង្វែកត្រូវអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនអះអាងថា ជាការកើតឡើងដោយសារតែការបែកបាក់សាមគ្គីគ្នា ការប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ ក្រោមយុទ្ធសាស្រ្តល្បិចកលបាចប្រាក់ឌួងចូលក្នុងគុម្ពឬស្សី នៃបន្ទាយនោះ។ ប៉ុន្តែគេនៅតែសង្ស័យថា ការលើកឡើងពីការបាចប្រាក់ឌួងពីសំណាក់អយុធ្យាហាក់គ្មានហេតុផលសមស្រប ហើយគេក៏ចង់ឱ្យមានកំណាយជាទ្រង់ទ្រាយធំមួយ ដើម្បីបញ្ជាក់ថា ការបែកបាក់រាជធានីលង្វែក គឺពិតជាកើតឡើងដោយសារការបាចប្រាក់ឌួងរបស់សត្រូវពិតមែន ឬយ៉ាងណា?
No comments:
Post a Comment